/*--

Τρίτη, 22 Οκτωβρίου 2013

Εικόνα τέχνη λειτουργική

   
  
 Η χριστιανική τέχνη έχει χαρακτήρα λειτουργικό. Υπηρετεί τα τελούμενα στο ναό και αποσκοπεί στην κατάνυξη και την αναγωγή. Οι τέχνες μέσα στη λατρεία της Εκκλησίας έχουν ρόλο διακόνου. Διακονούν το Μυστήριο, διακονούν τη μετάνοια, τον αγιασμό, διακονούν τον άνθρωπο που λαχταρά να γευτεί τη χάρη της καινής κτίσης και ν’ ανταποκριθεί στην πρόσκληση του Χριστού για ενότητα και κοινωνία εδώ και τώρα. Μέσα στη λειτουργική πράξη «η τέλεια αρμονία ανάμεσα στη φωνητική μουσική, στην υμνογραφία και την εικονογραφία οδηγούν σε συνάντηση με τη ζωή του Θεού».

Δηλαδή, «αρχίζοντας από το βυζαντινό οικοδόμημα και φτάνοντας στην αγιογραφία και στο διάκοσμο του ναού και στη βασιλική αμφίεση των κληρικών και στη δραματική δομή της λειτουργίας και στην ποίηση της υμνολογίας και στο λειτουργικό μέλος, έχουμε στην Ευχαριστία μια σύνθεση όλων των δυνατοτήτων της αίσθησης και του νου, προκειμένου να φανερωθεί το προσωπικό κάλλος του λόγου των κτισμάτων, ο κόσμος μεταμορφωμένος σε προσωπική ετερότητα ευχαριστιακής ανταπόκρισης στο “μανικό έρωτα” του Θεού για τα κτίσματά Του».


Μέσα σ’ αυτήν την προοπτική, η εικόνα, ζυμωμένη με το δάκρυ και την προσευχή, μεταμορφώνεται από έργο τέχνης σε λειτουργικό σκεύος και από έργο των χειρών μας σε άθλημα των ψυχών μας. 

Όταν έχει κατασκευαστεί σωστά είναι καρπός νηστείας και θερμής προσευχής κι όταν την ατενίζομε με καθαρή καρδιά μάς φέρνει στη ζωντανή, παλλόμενη κατάνυξη και στη μετάνοια. Έτσι η εικόνα παραμένει αγιογραφία και απέχει πολύ από τη θρησκευτική ζωγραφιά. Η διαφορά τους έγκειται στο γεγονός ότι η εικόνα ξεφεύγει από το συναισθηματικό, ψυχολογικό, ηθικό επίπεδο και προχωρεί στο υπαρξιακό και εσχατολογικό. 

Η εικόνα αισθητοποιεί με χρώματα τη θεολογία της Εκκλησίας («εικαστική θεολογία») και κάνει ορατό ό,τι μυστικά τελεσιουργείται γύρω από το θυσιαστήριο. Με την απουσία προοπτικού βάθους η εικόνα συνδέεται με τον χώρο και το χρόνο του θεατή κι έτσι τα πρόσωπα και τα γεγονότα της θείας οικονομίας δεν παραμένουν μόνο στο ιστορικό πλαίσιο και στο συντελεσμένο παρελθόν, αλλά παίρνουν υπόσταση στο προσωπικό και στο εκκλησιαστικό παρόν («λειτουργικός χρόνος»). 

Στον πνευματικό του δρόμο ο πιστός γνωρίζει ότι έχει συνοδοιπόρους όλα τα ιερά πρόσωπα της Θριαμβεύουσας Εκκλησίας και οι τοιχογραφίες στον ναό τού το υπενθυμίζουν συνεχώς. Η αδιαπραγμάτευτη μετωπικότητά τους δίνει με αμεσότητα στο θεατή την αίσθηση ότι είναι κι αυτός μέρος της εικόνας και τον καλεί σε δυναμική προσωπική σχέση. Ο άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης εξηγεί ότι ο «ζωγράφος τά ἂνθη τῆς τέχνης ἐν εἰκόνι διαγραψάμενος» και «διά χρωμάτων τεχνουργησάμενος» προσφέρει τελικά «γραφή σιωπῶσα ἐν τοίχῳ λαλεῖν, καί τά μέγιστα ὠφελεῖν». 

Η βυζαντινή εικόνα «με τη μαγική και θεραπευτική της ιδιότητα κατορθώνει να ηρεμεί και να γαληνεύει από τη θλίψη και τ’ άγχη και να ενεργεί ερεθιστικά και λυτρωτικά, καθώς γοητεύει την ψυχή και την οδηγεί από τα βάσανα και τις ταραχές της καθημερινότητας στον εξαϋλωμένο κόσμο της θεϊκής αγαλλίασης και ανάτασης». Ο πιστός τελικά τρέφεται και οικοδομείται πνευματικά με το κάλλος και το ήθος που αποπνέει η εικόνα και προσκυνώντας την αγιάζεται ολόκληρη η ζωή του. 

Το κάλλος της εικόνας φανερώνει τη «μυστική έξαρση της ψυχής και του πνεύματος που θέλγεται από τη θεία ωραιότητα». Το φως της αποπνέει εσωτερικότητα, αυθεντικότητα και πληρότητα. Το δε ήθος της είναι αγαπητικό, καθώς τέτοιος είναι και ο χαρακτήρας του μυστηρίου της Σάρκωσης του Λόγου, το οποίο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της. 

Σ’ αυτό ακριβώς το θεμέλιο της εικόνας οφείλεται και η θαυματουργία της, γιατί όπως «η ανθρωπίνη φύσις και σαρξ του Κυρίου είναι η διά της αντιδόσεως των ιδιωμάτων των δύο εν Χριστώ φύσεων πηγή θεωτικής χάριτος, ούτω γίνονται φορείς ταύτης και τα υλικά συστατικά των μυστηρίων, τα ιερά σκεύη και άμφια, τα άγια λείψανα και αι άγιαι εικόνες». 

Κάθε εικόνα στην ουσία της, είναι μια μαρτυρία ότι ο Θεός ενώθηκε υποστατικά με τον άνθρωπο και ότι στην ένωση αυτή, στο γάμο αυτό, ο καθένας από εμάς, προσωπικά, είναι καλεσμένος.

ΜΑΡΚΟΣ Β. ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...