/*--

Τρίτη, 19 Νοεμβρίου 2013

Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ : Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

 
TO OPAMA THΣ KAΘOΛΙΚΗΣ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗΣ

Η αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με τον Θεό και, κατ’ επέκταση, με τον εαυτό του, το συνάνθρωπό του και τη φύση είναι η πρόταση ζωής που η Εκκλησία κομίζει στους ανθρώπους. Στη ζωγραφική έκφραση της αγωγής αυτής την καθολική συνύπαρξη παρουσιάζει κατ’ εξοχή η ορθόδοξη εικόνα της Γέννησης του Χριστού. Με άλλα λόγια, η εικόνα της Γέννησης του Χριστού παρουσιάζει τα μέγιστα θέματα της αγωγής αυτής: τη θεογνωσία και την αυτογνωσία, την κοινωνικότητα και τη φυσική θεωρία.

O IHΣOYΣ XPIΣTOΣ ΩΣ TO ENOΠOIO KENTPO ΤΗΣ ΚΤΙΣΗΣ

Στο κέντρο της εικόνας ζωγραφίζεται ως βρέφος ο Χριστός να γεννιέται μέσα σε ένα σκοτεινό σπήλαιο, το οποίο συμβολίζει το σκότος της άγνοιας ή της εσφαλμένης αντίληψης της πεπτωκίας ανθρωπότητας για τον Θεό. Mε τη γέννηση του Χριστού φανερώνεται μια καινούργια σχέση μεταξύ Θεού και ανθρώπου: η θεανθρωπία. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της θεανθρωπίας είναι η ελευθερία και η αγάπη. Ελευθερία: Θεός και άνθρωπος, χωρίς καμία αναγκαιότητα, εξέρχονται από τον εαυτό τους και κοινωνούν. Αγάπη: Θεός και άνθρωπος προσφέρονται ο ένας στον άλλο, μοιράζονται τη ζωή. Στην κοινωνία αυτή ο άνθρωπος γίνεται κατά χάρη αθάνατος, υπερβαίνει τη φορά προς το μηδέν της κτιστής του φύσης, νικά τη φθορά και το θάνατο. Αγάπη σημαίνει ότι στη θεανθρώπινη κοινωνία Θεός και άνθρωπος δεν διαιρούνται αλλά διατηρούν πλήρως την ενότητά τους. Στη νέα σχέση Θεού και ανθρώπου που αποκαλύπτει ο Χριστός καταλύεται κάθε θεοκτόνος ανθρωπομονισμός, κάθε ανθρωποκτόνος θεϊσμός. O Χριστός είναι το θείο πρόσωπο του ανθρώπου, το ανθρώπινο πρόσωπο του Θεού. Η νέα αυτή σχέση Θεού και ανθρώπου ως κοινωνία ελευθερίας και αγάπης προκύπτει από τη νέα αντίληψη για τον Θεό που αποκαλύπτει η γέννηση του Χριστού.Ο Θεός, τον οποίο άγγελοι δοξολογούν στο άνω αριστερό και ευαγγελίζονται στους ανθρώπους στο άνω δεξιό μέρος της εικόνας, είναι κοινωνία ελευθερίας και αγάπης τριών προσώπων: του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ο Πατέρας συμβολίζεται με το ημικύκλιο του ουρανού από όπου ξεκινά η ακτίνα του αστέρα, στο άνω μέσο της εικόνας, και το Άγιο Πνεύμα με τον κύκλο στο μέσο της ακτίνας, η οποία φυσικά καταλήγει στον Χριστό. Στην τριαδική κοινωνία κάθε πρόσωπο είναι μοναδικό και ανεπανάληπτο και ταυτόχρονα βρίσκεται σε απόλυτη ενότητα με τα άλλα. Κάθε πρόσωπο δίδεται πλήρως στα άλλα και σε αυτή την προσφορά αναδεικνύεται πλήρως η ετερότητά του. Ζωή είναι η ελευθερία που αγαπά, η αγάπη που ελευθερώνει. Σ’ αυτή την κοινωνία της ελευθερίας και της αγάπης προσκαλεί τους ανθρώπους ο Χριστός. Γι’ αυτό και ονομάζεται Εμμανουήλ, «που σημαίνει, ο Θεός είναι μαζί μας» (Ματθ. 1:23). Ο Χριστός ένα ζωντανό πρόσωπο που μας καλεί σε κοινωνία μαζί του. Γι’ αυτό και στο φωτοστέφανο του θείου βρέφους αναγράφεται «ο Ων». Ο Θεός καλεί τον άνθρωπο να συνεργαστεί μαζί του για την τελείωση της κτίσης. Έτσι, στην εικόνα, δίπλα από τον Χριστό, ζωγραφίζεται η Παναγία, η οποία συμβολίζει την ανθρωπότητα που ελεύθερα δέχεται τον Θεό. Η Παναγία είναι η καταφατική απάντηση του ανθρώπου στην πρόσκληση αγάπης του Θεού· είναι το ναι της αγάπης των ανθρώπων που συναντά το ναι της αγάπης του Θεού. Η εικόνα της Γέννησης του Χριστού έχοντας στο κέντρο της τον Χριστό και δίπλα του την Παναγία αποκαλύπτει στον άνθρωπο τον αυθεντικό τρόπο ζωής. Στην κοινωνία ελευθερίας και αγάπης με τον Θεό ο άνθρωπος υπερβαίνει κάθε εγωκεντρική συσπείρωση, κάθε ιδιοποίηση του συνανθρώπου, κάθε εκμετάλλευση της φύσης. Κάθε απόσταση και χωρισμός, κάθε διάσταση και διαμάχη αντικαθίστανται από την «κοινή γιορτή όλης της κτίσης». Ένας νέος κόσμος, ο καινούργιος κόσμος του Θεού, μπορεί να αντικαταστήσει τον κόσμο της πτώσης. Ο αγγελικός ύμνος δείχνει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι η φανέρωση του ουράνιου Θεού, είναι η επί γης ειρήνη, είναι η θεία φιλανθρωπία. Ο πόλεμος δεν είναι κατάρα των Θεών, όπως εθεωρείτο προηγουμένως. Η ειρήνη είναι τώρα ευλογία του Θεού. Επειδή ο Θεός είναι προσωποκεντρική κοινωνία αυτοπροσφοράς και αυτοθυσίας, φανερώνεται στη γη ως ειρήνη, ένδειξη της φιλανθρωπίας του. Έτσι μπορεί να νικηθεί ο θάνατος, ο έσχατος εχθρός του ανθρώπου. Αυτό συμβολίζεται στην εικόνα με το ότι οΧριστός γεννιέται στον άδη και είναι τυλιγμένος με λευκά σπάργανα, όπως τυλίγονταν οι νεκροί την εποχή εκείνη. Εντέλει, ευαγγέλιο του Χριστού, καλή αγγελία όλων των εποχών, είναι η νίκη πάνω στο θάνατο, η υπέρβαση κάθε μορφής θανάτου O Xριστός γεννήθηκε στον κόσμο για να προσφέρει στον άνθρωπο τη σωτηρία. Σωτηρία σημαίνει ο άνθρωπος να είναι σώος, δηλαδή ακέραιος, ολοκληρωμένος, να μην του λείπει τίποτε: ούτε ο Θεός ούτε ο εαυτός του ούτε ο συνάνθρωπός του ούτε η φύση. Ο αληθινός άνθρωπος, ο εσχατολογικός άνθρωπος, είναι ο όλος άνθρωπος ενωμένος με την όλη κτίση σε αδιαίρετη και ασύγχυτη κοινωνία με τον Θεό.

ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Με τη γέννηση του Xριστού ο άνθρωπος μπορεί να ακούσει, να δει, να αγγίξει τον Θεό. Έτσι κάθε μονομερής θεώρηση για τον άνθρωπο υπερβαίνεται: κάθε υλισμός που θεωρεί το πνεύμα επιφαινόμενο της ύλης, κάθε ιδεαλισμός που θεωρεί το σώμα δεσμωτήριο της ψυχής, αντικαθίστανται από την πλήρη ψυχοσωματική κατάφαση του ανθρώπου. Σώμα και ψυχή είναι δύο ισότιμα μέρη του ανθρώπου που συνεργάζονται αρμονικά για την πραγμάτωση του υπαρξιακού του προορισμού. O άνθρωπος κοινωνεί με τον Θεό με όλες του τις ψυχοσωματικές δυνάμεις: τη λογική και τη βούληση, το συναίσθημα και τη φαντασία, τις αισθήσεις και τα αισθητήρια.Περαιτέρω, στο νέο κόσμο του Θεού ο άνθρωπος δεν είναι ανώνυμος αλλά επώνυμος, έχει όνομα με τον οποίο γνωρίζεται με τον Θεό. Ο άνθρωπος δεν αποτελεί ένα απλό μόριο του σύμπαντος αλλά αξίζει όσο ο κόσμος ολόκληρος. Αφού ο άνθρωπος είναι ελεύθερος ενώπιον του Θεού είναι ελεύθερος και ενώπιον οποιουδήποτε προκαθορισμού. Τούτο σημαίνει ότι ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τις πράξεις. Με την ενσάρκωση ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να αμφισβητήσει κάθε δεδομένο που κληρονόμησε από τη γέννησή του σε κάποια συλλογική ταυτότητα: ότι το ανθρώπινο πρόσωπο δεν είναι αναγώγιμο σε τίποτε. H ελευθερία όμως συνυπάρχει με την αγάπη. Έτσι, στο άνω δεξιό άκρο της εικόνας, ζωγραφίζονται άγγελοι να αναγγέλουν τη γέννηση του Χριστού στους ποιμένες, απαλλάσσοντας τους ανθρώπους από εσφαλμένες περί Θεού αντιλήψεις. Ο Θεός που γεννιέται δεν είναι ο Θεός διαφόρων φυσικών θρησκειών που η συνάντηση του ανθρώπου μαζί του προκαλεί φόβο. Δεν πρόκειται για κάποιο τρομοκράτη Θεό, χωροφύλακα του ουρανού και της γης, που αρέσκεται να εκφοβίζει τα παιδιά του. Έχοντας αυτές τις αντιλήψεις υπόψη τους οι βοσκοί μπροστά στην εμφάνιση του Αγγέλου όχι τυχαία «κατατρόμαξαν». Το μήνυμα όμως του αγγέλου είναι διαφορετικό: «Μην φοβάστε. Σας φέρνω ένα χαρμόσυνο άγγελμα, που θα γεμίσει όλο τον κόσμο με χαρά» (Λουκ. 2:9-10). Η μεγάλη χαρά οφείλεται στο ότι ο Χριστιανισμός είναι η άρνηση του Θεού-δυνάστη, κάθε Θεού που θέλει τον άνθρωπο άβουλο και παθητικό υποχείριό του. Εδώ η σχέση Θεού και ανθρώπου δεν είναι σχέση κυρίου και δούλου, αφέντη και υποτακτικού, αλλά σχέση πατέρα και παιδιού, φίλου προς φίλο. Τούτο επιφέρει τον πνευματικό μετασχηματισμό του αν- θρώπου. Όχι δουλεία αλλά ελευθερία· όχι φόβος αλλά αγάπη. O φόβος ή το συμφέρον παύουν να αποτελούν το κίνητρο της συμπεριφοράς του. Ο άνθρωπος δεν πράττει το αγαθό γιατί φοβάται την τιμωρία ούτε πράττει το αγαθό γιατί αναμένει αμοιβή. Ο άνθρωπος αγαπά γιατί έτσι εικονίζει τον Θεό, του οποίου η αγάπη είναι απροϋπόθετη, καθολική, αιώνια.

ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ANΘPΩΠOY KAI ΣYNANΘPΩΠOY

Πέραν της αρμονικής συνύπαρξης με τον εαυτό του, η κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό επιφέρει και την αρμονική συνύπαρξη με το συνάνθρωπό του. Τη συνύπαρξη αυτή παρουσιάζει η εικόνα της Γέννησης του Χριστού μέσω της περιχώρησης ελευθερίας και αγάπης, διαφοράς και ενότητας. Στην πεπτωκυία κατάσταση πραγμάτων κάθε διαφορά προκαλεί φόβο. Ο άλλος και το άλλο εκλαμβάνονται ως αντίπαλοι και εχθροί. Γι’ αυτό οι άνθρωποι δημιουργούν σχηματισμούς με βάση μια διαφορά ―βιολογική ή κοινωνική― και συγκρούονται μεταξύ τους. Έτσι το χρώμα, η φυλή, το φύλο, η γλώσσα, το έθνος κ.ά. εμφανίζονται ως αίτια εχθρότητας και σύγκρουσης ανθρώπων και λαών. Aπεναντίας η εικόνα παρουσιάζει ένα κόσμο στον οποίο η διαφορά δεν άγει στη διαίρεση αλλά στην ενότητα. Έτσι, η εικόνα παρουσιάζει τη διαφορά-στην-ενότητα των ηλικιών. O πρώτος αριστερά μάγος ζωγραφίζεται νέος, ο μεσαίος μεσήλικας και ο τρίτος γέροντας. Με τον τρόπο αυτό τονίζεται η γεφύρωση του χάσματος των γενεών, όταν και όπου αυτό υπάρχει. Ο δυναμικός νέος, ο δημιουργικός μεσήλικας, ο σοφός γέροντας είναι ο ένας και μοναδικός άνθρωπος ο κεκλημένος στη χαρά της ζωής. Η παιδική αθωότητα, η ώριμη δημιουργικότητα, η γεροντική σοφία καταξιώνονται στην αποδοχή από τον άνθρωπο της πρόσκλησης αγάπης του Θεού.Aκόμη, η εικόνα παρουσιάζει τη διαφορά-στην-ενότητα των φυλών. O ένας από τους τρεις μάγους ζωγραφίζεται μαύρος. Τούτο σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι, όλων των φυλών, όλων των χρωμάτων, είναι ίσοι. Oι φυλές και τα χρώματα των ανθρώπων αντανακλούν την ωραιότητα της δημιουργίας: είναι η αποτύπωση της συναδέλφωσης και της συνεργασίας. Περαιτέρω, η εικόνα παρουσιάζει τη διαφορά-στην-ενότητα των εθνών. Οι ποιμένες είναι Εβραίοι ενώ οι μάγοι εθνικοί. Την έχθρα και το μίσος που χώριζε Ιουδαίους και εθνικούς αντικαθιστά η συμφιλίωση και η καταλλαγή. Στον καινούργιο κόσμο του Θεού εθνικό και οικουμενικό περιχωρούνται στην αλήθεια. Το εθνικό θυμίζει ότι η αλήθεια δεν είναι απρόσωπη αλλά ενσαρκώνεται σε πρόσωπα. Tο οικουμενικό θυμίζει ότι η αλήθεια δεν απομονώνει αλλά συνιστά τον κοινό πλούτο της ανθρωπότητας. Τέλος, οι βοσκοί είναι φτωχοί και αμόρφωτοι και φτωχοί ενώ οι μάγοι πλούσιοι και μορφωμένοι. Τους ανθρώπους χωρίζει όχι μόνο το υλικό αλλά και το μορφωτικό κεφάλαιο. Η εικόνα καλεί σε υπέρβαση κάθε κτητικής εκμετάλλευσης, υλικής και πνευματικής. Οι άνθρωποι καλούνται να μην θεωρούν τίποτε δικό τους, να μοιράζονται τα παντα. Τότε θα μάθουν ότι πλούσιος είναι εκείνος που δίνει: χρήματα και στοργή, χρόνο και τρυφερότητα. Η εικόνα της Γέννησης του Χριστού δείχνει ότι η αυθεντική διαπροσωπική σχέση είναι σχέση ελευθερίας και αγάπης. Γι’ αυτό η εικόνα καλεί τον άνθρωπο να αγαπήσει τους πάντες, ανεξάρτητα από χαρακτηριστικά, ηλικία, έθνος, τάξη κ.ά. Όλοι οι άνθρωποι ―μητέρες, βρέφη, βασιλείς, ποιμένες, ύπατοι, ιδιώτες ― είναι τέκνα του Θεού και αδέλφια μεταξύ τους. Εδώ ο άνθρωπος αποκτά καθολική συνείδηση, νιώθει υπεύθυνος για όλους και όλα: είναι ο άνθρωπος- ανθρωπότητα.

ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ ANΘPΩΠOY KAI ΦΥΣHΣ

Πέραν της αρμονικής συνύπαρξης με τον Θεό, τον εαυτό του και το συνάνθρωπο η εικόνα της Γέννησης του Χριστού προβάλλει και την αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με τη φύση. Στην κοινωνία αυτή συμμετέχουν τα πάντα. Στην εικόνα, εκτός από τα δύο ζώα που φαίνονται στη φάτνη ―εκπληρώνοντας την προφητεία του Ησαΐα ότι τα ζώα θα υποδεχθούν τον Κύριό τους ενώ οι Ισραηλίτες όχι (βλ. Ησ. 1:3· Αββακ. 3:2)― ζωγραφίζονται το βουνό, το σπήλαιο, τα πρόβατα των ποιμένων, τα άλογα των μάγων, δέντρα, πουλιά. Όλα τα πλάσματα του Θεού είναι κεκλημένα στην αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης (βλ. Ησ. 11:1-9). Την υποταγή της φύσης στον άνθρωπο, την υποταγή του ανθρώπου στη φύση, αντικαθιστά ο λειτουργικός εξαγιασμός, η μεταμόρφωση του κόσμου σε ναό του Θεού. Μέσα σε αυτόν όλα τα όντα υμνούν τον Θεό σε μια μεγάλη «μουσική συμφωνία». Αυτή τη «συνωδία της κτίσης», με μαέστρο τον άνθρωπο, συμβολίζει ο ποιμένας που ζωγραφίζεται να αυλίζει στο μέσο δεξιό μέρος της εικόνας.

NEΑ ΙΕΡΑΡΧΗΣΗ ΑΝΑΓΚΩΝ

Η καθολική συνύπαρξη συνιστά μια συγκεκριμένη ιεράρχηση αναγκών, μια συγκεκριμένη υπαρξιακή στοχοθεσία. Ο Θεός είναι πατέρας, ο άνθρωπος παιδί του, ο συνάνθρωπος αδελφός και η φύση μέγας οίκος. Κατά συνέπεια τα κριτήρια του κόσμου της πτώσης υπονομεύονται και ανατρέπονται. Έτσι, η εικόνα της Γέννησης του Xριστού ανατρέπει και άλλες θρησκευτικές αντιλήψεις της εποχής. Οι άγγελοι εμφανίζονται να δοξολογούν τον Θεό σε μια φάτνη και όχι στο μεγάλο ναό των Ιεροσολύμων. Συνεπώς ο Θεός μπορεί να λατρευτεί παντού, η διάκριση ιερού και βέβηλου τόπου παύει να ισχύει. Tο θυσιαστήριο του Θεού συνυπάρχει με το θυσιαστήριο του αδελφού, λατρεία είναι και η προσφορά σε όλους εκείνους που όπως ο Χριστός «δεν βρισκόταν μέρος γι’ αυτούς» (Λουκ. 2:7). Aκόμη, η εικόνα ανατρέπει πολιτικές αντιλήψεις. Σωτήρας του κόσμου δεν είναι ο Ρωμαίος αυτοκράτορας αλλά ο Χριστός. Γι’ αυτό και οι άγγελοι αποδίδουν στον Χριστό τους τίτλους που αποδίδονταν στον τότε Pωμαίο αυτοκράτορα Oκταβιανό, όπως σωτήρας, κύριος κ.ά. O κόσμος δεν σώζεται με τη ρωμαϊκή τάξη πραγμάτων αλλά με τον εν Χριστώ τρόπο ζωής. H Pώμη επιβάλλει: αλήθεια είναι η εξουσία. O Xριστός αγγέλλει: εξουσία είναι η αλήθεια. Για τη Pώμη η αλήθεια είναι μια εντολή που επιβάλλεται άνωθεν ή έξωθεν στους ανθρώπους. Για τον Χριστό η αλήθεια είναι η αγάπη που μπορεί ελεύθερα να βιωθεί απ’ τον καθένα. H γέννηση του Χριστού ευαγγελίζεται ένα κόσμο στον οποίο δεν υπάρχουν αφέντες και δούλοι αλλά φίλοι και αδελφοί. Περαιτέρω, η ανατροπή των παλαιών αντιλήψεων φαίνεται και με την προσκύνηση των μάγων. Μάγοι σημαίνει μεγάλοι, ένδοξοι, κραταιοί. Αυτοί οι κραταιοί και οι ένδοξοι προσκυνούν όχι ένα κραταιό βασιλέα αλλά ένα αδύναμο και φτωχό παιδί. Επιλέον προσκυνούν αυτό το παιδί όχι στην ένδοξη πρωτεύουσα ενός βασιλείου, όπως αρχικά νόμιζαν, αλλά σε μια μικρή περιφρονημένη πολίχνη, πολύ δε περισσότερο μέσα σε μια φάτνη. Επιπλέον, την αλλαγή του ήθους που φέρει η γέννηση του Xριστού φανερώνει η εικόνα με το ότι οι φτωχοί βοσκοί, οι τόσο περιφρονημένοι από τους άλλους, που η μαρτυρία τους δεν γινόταν δεκτή στα δικαστήρια, γίνονται οι πρώτοι μάρτυρες και κήρυκες της γέννησης του Χριστού. Στον καινούργιο κόσμο του Θεού επικρατούν διαφορετικά κριτήρια από αυτά του κόσμου της πτώσης. Εδώ μακάριοι είναι «οι πεινώντες και διψώντες τη δικαιοσύνη (…), οι καθαροί στην καρδιά» (βλ. Ματθ. 5:6-8). Το νέο εν Xριστώ ήθος φέρει τη σύγκρουση και τη ρήξη με οποιοδήποτε κατεστημένο ―θρησκευτικό, πολιτικό, πνευματικό. Ο πιστός αντιστέκεται σε ο,τιδήποτε περιφρονεί τον άνθρωπο και εξαθλιώνει τη ζωή. Γι’ αυτό η γέννηση του Χριστού θα συναντήσει την αντίδραση του Ηρώδη, κάθε εξουσίας που ζητά να υποκαταστήσει τον Θεό. Σφαγή της αθωότητας, καταδίωξη της σοφίας, εξορία της αγάπης: το Βασίλειο του Καίσαρος θα συγκρούεται με το Βασίλειο του Θεού, η τυραννική απανθρωπία των ανθρωποθεών θα αντιμάχεται τη θυσιαζόμενη φιλανθρωπία του Θεανθρώπου. Πίστη στον Χριστό θα σημαίνει μαρτύριο αίματος και μαρτύριο συνειδήσεως.

  ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ANAΓENNHΣH

Για την είσοδο του ανθρώπου στον καινούργιο κόσμο του Θεού είναι αναγκαία η αναγέννησή του. Την αναγκαιότητα της αναγέννησης αυτής προβάλλει η εικόνα της Γέννησης του Χριστού με την παρουσίαση του λουτρού του θείου βρέφους από τις μαίες, που ζωγραφίζεται στο κάτω δεξιό άκρο της εικόνας. Η σκηνή πέραν της υπόμνησης της ανθρώπινης φύσης του Χριστού, θυμίζει ότι για να βιώσει ο άνθρωπος τη ζωή χρειάζεται νέο υπαρξιακό προσανατολισμό. Με τη γέννησή του ο άνθρωπος οδεύει από την ανατολή στη δύση: στο θάνατο. Με την αναγέννησή του οδεύει από τη δύση προς την ανατολή: στην αθανασία. H νέα κατεύθυνσή του προς την «ανατολή των ανατολών», τον «ήλιο της δικαιοσύνης» Χριστό, ξεκινά με το βάπτισμα. Mε την είσοδό του στην Εκκλησία ο άνθρωπος γίνεται πολίτης του καινούργιου κόσμου του Θεού. H ταυτότητά του πηγάζει όχι από τις βιολογικές αλλά πρωτίστως από τις υπαρξιακές του σχέσεις. Ελεύθερα ο άνθρωπος αγαπά όχι μόνο τους εξ αίματος συγγενείς του αλλά όλους του ανθρώπους. H εικόνα θυμίζει ότι τον Χριστό δεν υποδέχεται στη ζωή η ευρύτερη βιολογική του οικογένεια ―όπως π.χ. στην περίπτωση του Ιωάννη του Προδρόμου― αλλά η ευρύτερη υπαρξιακή του οικογένεια, πρόσωπα που σχετίζονται μαζί του ελεύθερα και από αγάπη. Τη μετοχή του σε αυτή την παγκόσμια αδελφική κοινότητα βιώνει ο πιστός σε κάθε Θεία Ευχαριστία. Στην εικόνα όχι τυχαία η φάτνη ζωγραφίζεται να μοιάζει με Αγία Τράπεζα. Στη Θεία Ευχαριστία οι άνθρωποι γίνονται αδελφοί γιατί μοιράζονται τον Χριστό, τον Άρτο της Ζωής. Εκεί μαθαίνουν ότι η ζωή είναι δώρο του Θεού, χάρις. Γι’ αυτό και καταξιώνεται μόνο όταν αντιδωρίζεται. Έτσι οι πιστοί ό,τι έχουν και ό,τι είναι το δωρίζουν στους άλλους. Ζωή είναι η αγάπη που ελεύθερα δωρίζεται και αντιδωρίζεται.

ANΘPΩΠINH EΠIΛOΓH

Η καθολική συνύπαρξη δεν επιβάλλεται από τον Θεό στον άνθρωπο αλλά είναι μια πρόσκληση που απευθύνεται στην ελευθερία του. Ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να δεχθεί ή να απορρίψει την πρόταση αγάπης του Θεού. Η εικόνα της Γέννησης του Χριστού παρουσιάζει το μεγαλείο αυτό στο κάτω αριστερό της μέρος. Εκεί ζωγραφιζεται ο Ιωσήφ να διαλογίζεται για την παρθενική γέννηση του Χριστού. Μπροστά του στέκεται μεταμορφωμένος σε βοσκό ο διάβολος ―σε μερικές μάλιστα εικόνες παρουσιάζεται με κέρατα και ουρά ― προσπαθώντας να διαβάλει τον Θεό και να ενσπείρει αμφιβολίες για τη φιλανθρωπία του. Κρατώντας ένα αποξηραμένο ξύλο απευθύνεται στον Ιωσήφ, λέγοντάς του ότι όπως είναι αδύνατο να βλαστήσει ένα αποξηραμένο ξύλο, έτσι είναι αδύνατο να γεννήσει μία γυναίκα παρθένος. Η σκηνή πιστοποιεί την ελευθερία του ανθρώπου, τη δυνατότητά του να δεχθεί ή να απορρίψει την αγάπη ως γνώμονα ζωής. Σχάση ή σχέση· διαίρεση ή ενότητα· κλείσιμο στο ενδοκοσμικό ή άνοιγμα στο άπειρο: ιδού οι ανθρώπινες επιλογές. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Ιωσήφ υπερνικά τις αμφιβολίες και υπηρετεί το θέλημα του Θεού. Γι’ αυτό και ζωγραφίζεται με φωτοστέφανο. Παρόμοια κάθε πιστός καλείται να νικήσει τους διάφορους πειρασμούς που αμφισβητούν τον καινούργιο κόσμο του Θεού. Όπως ο Ιωσήφ, ο πιστός καλείται να πιστέψει ότι το αδύνατο στους ανθρώπους γίνεται δυνατό με τη χάρη του Θεού· η ζωή έχει νόημα· η κτίση μπορεί να μεταμορφωθεί. Καμία προσπάθεια δεν πάει χαμένη· ακόμη και αν είσαι ο μόνος συνέχισε να αγωνίζεσαι· η αγάπη στο τέλος θα νικήσει. Το κήρυγμα της Εκκλησίας πρέπει να επαληθεύεται στη ζωή της, όπως επαληθεύτηκε το μήνυμα των αγγέλων στους ποιμένες. Έχοντας βέβαια πάντα κατά νου, ότι ο καινούργιος κόσμος του Θεού δεν θα πραγματωθεί πλήρως μέσα στην ιστορία. Τούτο σημαίνει ότι μέχρι το τέλος της ιστορίας η Εκκλησία οφείλει να πορεύεται στον κόσμο μακριά από δύο πειρασμούς. Αφενός, να αρνείται κάθε μονοφυσιτισμό, κάθε δηλαδή μοιρολατρική παθητικότητα και εγκατάλειψη του κόσμου στα χέρια των δυνατών. Αφετέρου, να αρνείται κάθε νεστοριανισμό, κάθε δηλαδή ναρκισσιστική παντοδυναμία και υποχρεωτική επιβολή του καλού. Χρέος της Εκκλησίας είναι, εδώ και τώρα, πάντα και παντού, να μεταμορφώνει, όσο μπορεί, αυτόν τον κόσμο, αυτή τη ζωή. Εμπλουτίζοντας έτσι τον ανθρώπινο πολιτισμό με νέες υπαρξιακές κατηγορίες: το άκτιστο του Θεού και το κτιστό του κόσμου, την προσωπική μοναδικότητα και την κοινωνική ενότητα, τη μεταμόρφωση της φύσης και το δημιουργικό έργο στην ιστορία.

Σταύρος Σ. Φωτίου


+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...