/*--

Παρασκευή, 29 Νοεμβρίου 2013

Τό θέμα τοῦ ὅρκου

Α) Ἡ θεολογική ἄποψη τοῦ θέματος

Η τέταρτη τελειοποίηση τοῦ Ἰουδαϊκοῦ νόμου πού ἔκανε ὁ Κύριος κατά τήν ἐπί τοῦ Ὄρους Ὁμιλία ἀναφέρεται στό θέμα τοῦ ὅρκου1. Ὁ Ἰουδαϊκός νόμος ἐπέτρεπε μέν τήν εὐορκία, τήν πιστή, δηλαδή, τήρηση τοῦ ὅρκου, ἀπαγόρευε, ὅμως, τήν ἐπιορκία, δηλαδή τήν καταστρατήγηση καί ἀθέτησή του. Ὁ Κύριος, στό πνεῦμα τοῦ νέου νόμου τοῦ Εὐαγγελίου, παραδίνει καινή ἐντολή σφραγισμένη μέ τήν ἐγκυρότητα τοῦ θείου θελήματός Του: «Ἐγώ δέ λέγω ὑμῖν μή ὀμόσαι ὅλως»2. Μέ τήν κατηγορηματική ἐντολή Του ὁ Κύριος ἀπαγορεύει κάθε ὅρκο στούς πολίτες τῆς Νέας ἐν Χριστῷ κοινωνίας. 

Τό ψεῦδος ἀνήκει στόν κατ᾽ ἐξοχήν πατέρα τοῦ ψεύδους, τόν διάβολο3, καί στόν παλαιό ἄνθρωπο, τόν ἄνθρωπο δηλαδή τοῦ νόμου. Χαρακτηριστικό τοῦ νέου ἀνθρώπου, τοῦ ἀνθρώπου τῆς Καινῆς Διαθήκης, εἶναι ἡ φιλαλήθεια, πού κάνει ὅλως περιττό κάθε ὅρκο. Ὅσοι πιστεύουμε στόν Θεό καί στή δύναμη τῆς ἀλήθειάς του «οὐ δυνάμεθα τί κατά τῆς ἀληθείας ἀλλ᾽ ὑπέρ τῆς ἀληθείας»4. Ἡ συνεχής ἐπικοινωνία καί σχέση τοῦ πιστοῦ μέ τόν Θεό, τήν πηγή τοῦ ἀληθινοῦ φωτός καί τῆς Ἀλήθειας, ἀπαιτεῖ τέτοιο αὐτοσεβασμό, ὥστε ἡ ψυχή του νά ἱκανοποιεῖται μέ μόνη τήν ἀλήθεια, ἀφοῦ «ὁ μή γινώσκων τήν ἀλήθειαν οὐτ᾽ ἀληθῶς πιστεύειν δύναται ...», ὅπως διδάσκει ὁ Ἡσύχιος ὁ πρεσβύτερος5.

Ὑπάρχει ἀπόλυτη ἀνάγκη ἔντονης συνεργασίας τῶν μελῶν τῆς νέας τοῦ Χριστοῦ κοινωνίας, ὥστε ὁ ὅρκος νά περιοριστεῖ στό ἐλάχιστο, μέχρι νά μορφωθοῦν κοινωνίες πραγματικά χριστιανικές, στίς ὁποῖες καί μόνη ἡ ἁπλή διαβεβαίωση, τό «ναί» καί τό «οὐ», θά εἶναι ἀρκετή καί ἡ διδασκαλία τοῦ Ἰησοῦ γιά τή φιλαλήθεια θά ἔχει ἀπόλυτη ἐφαρμογή.

Β) Παιδαγωγική ἐφαρμογή

Ὅπως παρακολουθήσαμε παραπάνω, στήν Καινή Διαθήκη τό ζήτημα τοῦ ὅρκου λαμβάνει ὅλως διαφορετική μορφή ἀπό αὐτήν πού αὐτό εἶχε στήν Παλαιά Διαθήκη. Γιά τόν πολίτη τῆς νέας του Χριστοῦ κοινωνίας ἡ φιλαλήθεια, πού θά κάνει περιττή τήν προσφυγή στόν ὅρκο, καθίσταται τόσο ἀπαραίτητη γιά τόν πολίτη τῆς νέας τοῦ Χριστοῦ κοινωνίας, ὥστε νά εἶναι παντελῶς ἀδύνατον νά ἀπο- χωριστεῖ ἀπό αὐτόν. Τό ψεῦδος χαρακτήριζε τόν παλαιό ἄνθρωπο τοῦ νόμου, τόν ὁποῖο ἀπέβαλε ὁ πολίτης τῆς νέας τοῦ Χριστοῦ πολιτείας, διά τοῦ Εὐαγγελίου τῆς ἀγάπης καί φόρεσε τό ἔνδυμα τοῦ καινοῦ ἀνθρώπου, τό ἔνδυμα τῆς ἀλήθειας, γιατί ἡ ὄντως Ἀλήθεια εἶναι αὐτός ὁ ἴδιος ὁ Θεός6. Γι᾽ αὐτό, ἀπαγορεύεται ἀπολύτως ἡ ὕπαρξη τοῦ ψεύδους στήν καινή αὐτήν πολιτεία τῆς χάριτος, πού πρέπει νά διακρίνεται ἀπό μόνη τήν ἀγάπη πρός τήν ἀλήθεια, τήν ὁποία αὐτός ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ἦλθε στόν κόσμο νά διδάξει. Καί ἡ προσέγγιση τῆς ἀλήθειας γίνεται ἀπό τόν ἄνθρωπο, ὅταν συναντᾶται προσωπικά μέ τόν Θεό.

Δέν ἐπιτρέπεται, λοιπόν, ὁ πολίτης τῆς ἐπίγειας τοῦ Χριστοῦ βασιλείας νά ἀμφιβάλλει γιά τήν ἀλήθεια ὁρισμένων πραγμάτων. Τό παιδί μας «ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων» θά πρέπει νά τό μάθουμε νά λέγει τήν ἀλήθεια καί μόνο τήν ἀλήθεια καί ποτέ νά μήν ἀμφιβάλλει γιά ὁρισμένα πράγματα, ὥστε νά ἀπαιτεῖ διαβεβαίωση μεθ᾽ ὅρκου, γιά νά μᾶς πιστέψει. Τό παιδί μας πρέπει νά πάρει ὡς ἀρχή του τό «ναί» πού λέγει στόν συνομιλητή του νά ἀνταποκρίνεται ἀπόλυτα στήν πραγματικότητα καί νά εἶναι ἕνα πραγματικό «ναί», ὅπως καί τό «ὄχι» του νά εἶναι ἕνα πραγματικό «ὄχι». Νά πληροφορηθεῖ ὅτι ἡ ἀλήθεια, πάντα, εἶναι τό ὀρθό πού πρέπει νά λέγεται καί ποτέ τό ψεῦδος. Αὐτό εἶναι χρέος ἀρχικά των γονέων καί στή συνέχεια τοῦ σχολείου καί τῆς κοινωνίας νά διδάξουν μέ τό ζωντανό παράδειγμα τούς τό νέο ἄτομο ἀπό τήν πιό τρυφερή ἡλικία νά μάθει νά μή λέγει σέ καμιά περίπτωση ἀντί τοῦ «ναί» «ὄχι» καί ἀντί τοῦ «ὄχι» «ναί». Ἄν τό «ναί» πού ἀπευθύνουμε στό συνομιλητή μας εἶναι ἕνα πραγματικό «ναί» καί τό «ὄχι» ἕνα πραγματικό «ὄχι», τότε τά λόγια μας θά ἐμπνέουν τόση ἐμπιστοσύνη, πού θά ἰσοδυναμοῦν μέ ὅρκο χωρίς, φυσικά, ἐμεῖς νά ἔχουμε ποτέ ὁρκιστεῖ. Παιδαγωγικός μας στόχος θά εἶναι νά ὁδηγήσουμε τό νεαρό ἄτομο στόν ἐθισμό του στήν ἀρετή τῆς φιλαληθείας, ὥστε μόνη ἡ ἁπλή διαβεβαίωση, τό «ναί» ἤ τό «ὄχι» νά ἔχουν τή δύναμη νά τοῦ δημιουργοῦν ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη καί ἔτσι ἡ προσφυγή στόν ὅρκο νά καθίσταται ὅλως περιττή καί ἀνώφελη.

Ἀκόμα, τό παιδί μας θά τό διδάξουμε ἀπό μικρό μπροστά σε καταστάσεις φόβου, γιά ἐνδεχόμενη τιμωρία του, νά λέγει πάντοτε τήν ἀλήθεια, ὅσο ὀδυνηρή καί ἄν τοῦ εἶναι αὐτή. Τό ψέμα εἶναι γνώρισμα ἀνανδρίας καί ὅπλο τῶν ἀδύναμων χαρακτήρων. Κανένα πράγμα ἀπό τά ἀνθρώπινα δέν εἶναι ὡραιότερο ἀπό τό φῶς πού χύνεται γύρω μας μέ τήν ἀλήθεια. Καί μπορεῖ μέν ἡ ἀλήθεια, κάποιες φορές, νά καλύπτεται κάτω ἀπό τήν ἀχλύ τοῦ ψεύδους τῶν συνανθρώπων μας, ἀλλά αὐτό, κατά κανόνα, συμβαίνει ἐντελῶς προσωρινά καί πρόσκαιρα, γιατί καί πάλι ἔρχεται ὥρα, πού ἡ ἀλήθεια σάν τόν ἥλιο περίλαμπρη ξαναλάμπει κι ἀνέρχεται στήν ἐπιφάνεια.

Ἀπό τήν ἄλλη μεριά, στό παιδί μας θά δώσουμε νά καταλάβει ὅτι θά πρέπει νά εἶναι ἕτοιμο νά ἀκούει τήν ἀλήθεια ὅσο ὀδυνηρή κι ἄν τοῦ εἶναι ἡ ἀποκάλυψή της καί νά μήν ἔχει τήν ἀπαίτηση νά τό κολακεύουμε μέ ψευτόλογα καί ψεύτικες ὑποσχέσεις. Ἄν τό συμφέρον τό ἀπαιτεῖ, ἡ ἀλήθεια θά λέγεται μέ κάθε θυσία καί τό παιδί μας θά πρέπει, ἀπό τήν πρώτη στιγμή, νά τήν πληροφορεῖται, ὅσο σκληρό καί ἄν φαίνεται αὐτό. Ἀλίμονο (!) ἄν τοῦ ἀποκρύπτουμε γιά πολύ καιρό τήν ἀλήθεια μέ ψεύτικες ὑποσχέσεις καί ἀοριστολογίες. Τό ψέμα πού ποτέ δέν ζεῖ ἐπί μακρόν γιά νά γεράσει, κάποτε, ἀργά ἡ γρήγορα, θά ἀποκαλυφθεῖ καί τό παιδί μας μαθαίνοντας ὅλη τήν ἀλήθεια θά πέσει στό κενό πού ἐμεῖς οἱ ἴδιοι θά τοῦ ἔχουμε ὑποσκάψει. Ἀλλά τότε ὁ ἐθισμός του στό ψεῦδος θά ἔχει συντελεστεῖ καί μάλιστα ἀπό αὐτά τά πρόσωπα πού εἶναι ἐντεταλμένα γιά τή χριστιανική καί ἠθική διαπαιδαγώγησή του.

Στό σημεῖο αὐτό ἔχουμε τό φωτεινό παράδειγμα τοῦ Κυρίου, ὁ Ὁποῖος στό κατά Ἰωάννην ἱερό Εὐαγγέλιο7 κρίνει- ὅσο καί ἄν αὐτό θά λυπήσει τούς μαθητές Του- ὅτι θά πρέπει νά τούς ἀποκαλύψει τή θλιβερή ἀλήθεια «ναί, τούς λέγει, πηγαίνω πρός Ἐκεῖνον πού μέ ἀπέστειλε σέ αὐτόν τόν κόσμο καί αὐτός ὁ πρόσκαιρος χωρισμός μας, τό ξέρω, σᾶς γεμίζει μέ λύπη τήν καρδιά σας, γιατί ἀναλογίζεστε τίς θλίψεις καί τούς διωγμούς πού σᾶς περιμένουν. Ὅμως, βεβαιωθεῖτε ὅτι σᾶς λέγω τήν καθαρή, τήν ἀπόλυτη ἀλήθεια. Σᾶς συμφέρει ἐγώ νά φύγω, γιατί ἐάν δέν ἀποθάνω πάνω στό σταυρό καί δέν σᾶς ἀποχωριστῶ γιά λίγο, ὁ Παράκλητος δέ θά ἔλθει σέ σᾶς».

Τέλος, θά διδάξουμε στό μεγάλο παιδί μας, στόν ἔφηβο, ὅτι σέ καμιά περίπτωση δέν ἐπιτρέπεται, χωρίς σοβαρή ἀφορμή, νά δίνει ὅρκο ἤ νά ἀπαιτεῖ ἀπό τούς φίλους ἤ καί τούς γονεῖς του νά τοῦ ὁρκίζονται «ἐπί ματαίῳ» καί γιά ὅλως εὐτελῆ καί ἀσήμαντα πράγματα ἤ,καί τό χειρότερο, γιά ὑλικά συμφέροντα. Ἄν, πάλι, ἀργότερα, στή ζωή του κληθεῖ ὡς μάρτυρας σέ δικαστήριο, ὁπότε θά τοῦ ζητηθεῖ νά δώσει τόν λεγόμενο ἀναγκαστό ὅρκο ἤ, ἄν ἄλλοι τοῦ ἀπαιτήσουν νά ὁρκιστεῖ γιά θέματα, ὅμως, ὑψίστης σημασίας, πού δέν ἀφοροῦν τό ἀτομικό του συμφέρον ἀλλά τό συμφέρον καί μόνο τοῦ πλησίον9, καί δέ μπορεῖ μέ ἄλλο τρόπο νά κατασιγάσει τίς ἀμφιβολίες τους, τότε καί μόνο τότε, καί «κατ᾽ οἰκονομίαν», μπορεῖ καί αὐτόν τόν ὅρκο νά δώσει καί αὐτό, πάντως, χάριν τοῦ πλησίον.

Συμπέρασμα

Ὅπως, λοιπόν, καί νά ἔχει τό πράγμα, ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀνάγκη, σέ κάθε περίπτωση, νά λάμπει καί τό ἀντικειμενικά ὀρθό νά γίνεται σεβαστό ἀπό τόν πολίτη τῆς καινῆς τοῦ Θεοῦ πολιτείας. Ἡ ἀλήθεια καί οἱ ἀκτίνες τοῦ ἡλίου ποτέ δέν λερώνονται. Οἱ γενεές παρέρχονται, μά ἡ ἀλήθεια παραμένει στόν αἰώνα.

Τό ψεῦδος, λοιπόν, εἶναι ἀνάγκη νά ὑποχωρεῖ μπροστά στή δύναμη τῆς Ἀλήθειας καί οἱ τυχόν διαφορετικές ἀντιλήψεις μας δέν ἐπιτρέπεται νά ἀσκοῦν καμιάν ἀπολύτως ἐπίδραση πάνω σε αὐτήν.

Κωστῆ Ἠλ. Παπαδάκη,
Θεολόγου-συντ. Φιλολόγου καθηγητῆ

Παραπομπές:

1. Ματθ. ε', 33-37
2. Ματθ. ε', 34.
3. Ἡ ἀλήθεια γιά τό διάβολο εἶναι κάτι τό ἐντελῶς ἄγνωστο καί ξένο, γιατί μέσα του δέν ὑπάρχει καμιά ἀπολύτως ἐπιθυμία καί διάθεση νά προσοικειωθεῖ κάποτε καί πάλι αὐτήν.
4. Β' Κορ. ιγ', 8.
5. Φιλοκαλία τ. Α', 150, ἔκδ. «ΑΣΤΕΡΟΣ» Παπαδημητρίου, Ἀθῆναι, 19573.
6. Κολ. γ', 9.
7. Ἰω. 16, 5-7.
8. Ἐδῶ, βέβαια, καί ἐφόσον δέν πρόκειται γιά θέματα ὑψίστης πνευματικῆς σημασίας, ἀλλά γιά ὑλικά καί μόνο συμφέροντα τίθεται σέ ἀμφιβολία ἡ κανονικότητα τοῦ ὅρκου. Ὑπάρχουν, βέβαια, κάποιες ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις εὐθαρσοῦς ἄρνησης ὁρισμένων προσώπων στό νά δώσουν τόν ὅρκο αὐτόν. Ὅμως, θά ἦταν δύσκολο γιά μᾶς νά ἀπαιτήσουμε ἀπό τό παιδί μας, πού ἔχει ἐξάλλου τόσο ὑψηλό ἀγώνα νά ἐπιτελέσει, νά ἀρνηθεῖ - ἐνώπιον δικαστηρίου ἤ σέ ἄλλες περιπτώσεις, πού κακῶς ἡ πολιτεία ἀπαιτεῖ ὅρκο - νά τόν δώσει. Μακάρι ἡ ὅλη θεοπρεπής ἀγωγή μας νά εἶναι τέτοια πού νά ὠθήσει, σέ μιά τέτοια περίπτωση, νά τό κάνει μόνος του.
9. Γιά παράδειγμα μποροῦμε νά ἀναφέρουμε στόν ἔφηβο μας τήν περίπτωση ἐγγάμου γυναίκας μέ μικρά παιδιά, ἡ ὁποία κατηγορεῖται ἄδικα γιά μοιχεία. Ἐάν ὁ ὅρκος μας καί μόνο μπορεῖ νά κατασιγάσει τίς ὑποψίες σέ βάρος αὐτῆς τῆς ἐγνωσμένης ἀθωότητας γυναίκας καί νά ἀποφευχθεῖ, ἔτσι, ἡ διάλυση τῆς συγκεκριμένης οἰκογένειας μέ ὅ,τι κακό θά μποροῦσε αὐτό νά συνεπαγόταν γιά τά μικρά παιδιά της, τότε θά δώσουμε τόν ὅρκο αὐτόν χάριν τοῦ πλησίον

πηγή : Ἄγκυρα Ἐλπίδος
Διμηνιαῖο Ὀρθόδοξο Περιοδικό τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱεραπύτνης καί Σητείας.

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...