/*--

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013

Ἡ μητέρα τοῦ Κυρίου στό κατά Ματθαῖον Ευαγγέλιον

Ἐνῶ στό κατά Μᾶρκον οἱ πληροφορίες γιά τό πρόσωπο τῆς Θεοτόκου εἶναι ἐλάχιστες, στό κατά Ματθαῖον εἶναι πολύ περισσότερες καί ἡ πίστη τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας γιά τήν παρθενία τῆς Θεοτόκου διατυπώνεται μέ μεγαλύτερη σαφήνεια. Καί ὁ Ματθαῖος, ὅπως ὁ Μᾶρκος, διασώζει τό ὄνομα τῆς μητέρας τοῦ Κυρίου, ἄν καί πολύ συχνά ἀναφέρεται σέ αὐτήν ἁπλά ὡς τήν «μητέρα αὐτοῦ» (Ματθ. 2, 14. 2, 21. 12, 26). 

Ἐκτός ἀπό τίς δύο περικοπές πού ἔχουν τά παράλληλά τους στά δύο ἄλλα συνοπτικά εὐαγγέλια (δηλ. τό περιστατικό σχετικά μέ τήν ἀληθινή οἰκογένεια τοῦ Θεοῦ: Ματθ. 12, 46-50. Μᾶρκ. 3, 31-35. Λουκ. 18, 19-21 κι ἐκεῖνο τῆς ἐπίσκεψης τοῦ Ἰησοῦ στή συναγωγή τῆς Ναζαρέτ: Ματθ. 13, 53-58. Μᾶρκ. 6, 1-6. Λουκ. 4, 16-30), τό νέο καί ἰδιαίτερο ὑλικό τοῦ Ματθαίου γιά τή μητέρα τοῦ Κυρίου ἐντοπίζεται στά δύο πρῶτα κεφάλαια τοῦ εὐαγγελίου, ὅπου περιγράφονται τά γεγονότα τῆς γέννησης τοῦ Ἰησοῦ καί τῆς φυγῆς του στήν Αἴγυπτο καί δίνεται καί ἡ γενεαλογία του, μέσα ἀπό τήν ὁποία ὑπογραμμίζεται ἡ δαυιδική καταγωγή του.

Ὡς πρός αὐτό τό ὑλικό τό κατά Ματθαῖον ὁμοιάζει πολύ μέ τό κατά Λουκᾶν, διότι, ὅπως κι ἐκεῖνο, διασώζει διηγήσεις γιά τή γέννηση καί τά παιδικά χρόνια τοῦ Ἰησοῦ (διαφορετικές ὡστόσο ἀπό τό κατά Λουκᾶν). Ἔτσι ἕνα στοιχεῖο, τό ὁποῖο προκαλεῖ ἔκπληξη καί στά δύο εὐαγγέλια, εἶναι ἡ γενεαλόγηση τοῦ Ἰησοῦ ἀπό τή γενιά τοῦ Ἰωσήφ, ἄν καί εἶναι σαφές καί στά δύο εὐαγγέλια ὅτι δέν πρόκειται γιά τόν φυσικό του πατέρα (στό κατά Λουκᾶν αὐτό δηλώνεται μέ τή φράση τοῦ εὐαγγελιστῆ στό 3, 23 ὅτι ὁ Ἰησοῦς «ἐνομίζετο» υἱός τοῦ Ἰωσήφ, ἐνῶ στό Ματθ. 1, 16 μέ τή σύνδεση τοῦ Ἰωσήφ μέ τή Μαρία, γιά τήν ὁποία λέγεται κατηγορηματικά ὅτι ἀπό ἐκείνη γεννήθηκε ὁ Ἰησοῦς). Ἡ ἀναφορά αὐτή στή γενιά τοῦ Ἰωσήφ, ὁ ὁποῖος δέν εἶναι ὁ φυσικός πατέρας τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλά ὁ κατά νόμον πατέρας του, εἶναι σύμφωνη μέ τίς πρακτικές τῶν Ἰουδαίων τῆς ἐποχῆς τῆς Καινῆς Διαθήκης καί μαρτυρεῖται καί στά ραββινικά κείμενα.13 Πέραν τούτου ὅμως ἡ παράθεση τῶν γενεαλογιῶν ἐξυ- πηρετεῖ τούς ἰδιαίτερους θεολογικούς σκοπούς τοῦ κάθε εὐαγγελιστῆ· ὁ μέν Ματθαῖος τονίζει μέσα ἀπό αὐτήν τή δαυιδική καταγωγή τοῦ Ἰησοῦ, ἕνα θέμα ἰδιαίτερα προσφιλές σέ αὐτό τό εὐαγγέλιο (βλ. ὅμως ἐπίσης Μᾶρκ. 12, 35- 37· Ρωμ. 1, 3· 2 Τιμ. 2, 8), ὁ δέ Λουκᾶς τήν καταγωγή του ἀπό τόν Ἀδάμ καί τήν οἰκουμενική καί πανανθρώπινη σημασία πού ἔχει ἡ ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ὑψίστου.

Ἕνα δεύτερο στοιχεῖο, κοινό καί στά δύο εὐαγγέλια, εἶναι ἡ βεβαιότητα ὅτι αὐτό πού ἐνεργεῖ κατά τή σύλληψη καί γέννηση τοῦ Ἰησοῦ εἶναι τό ἴδιο τό Ἅγιο Πνεῦμα (Ματθ. 1, 18. 20 καί Λουκ. 1, 34) κι ὅτι τό παιδί πού θά γεννηθεῖ εἶναι ἐκεῖνος πού θά σώσει τό λαό ἀπό τίς ἁμαρτίες του (Ματθ. 1, 21), ὁ Μεσσίας ἀπό τή γενιά τοῦ Δαυίδ (Λουκ. 1, 32), ὁ Υἱός τοῦ Ὑψίστου (Λκ 1, 32. 34). Εἶναι σαφές καί στά δύο εὐαγγέλια ὅτι ὁ Ἰωσήφ, ἄν καί προστάτης τοῦ Ἰησοῦ κατά τό Νόμο, δέν εἶναι ὁ βιολογικός του πατέρας. Στό κατά Ματθαῖον αὐτό ἐπαναλαμβάνεται μέ σαφήνεια σέ πολλά χωρία τῶν δύο πρώτων κεφαλαίων: προετοιμάζεται μέ τή μνεία κάποιων γυναικῶν στή γενεαλογία τοῦ Ἰησοῦ (1, 3 6), στή συνέχεια δηλώνεται στό στ. 16, ὅπου ὁ Ἰωσήφ ἀναφέρεται μέν ὡς ἄνδρας τῆς Μαρίας, ἐκείνη ὅμως συνδέεται μέ τή γέννηση τοῦ Ἰησοῦ καί τέλος ἀποκαλύπτεται μέσα ἀπό τον προβληματισμό τοῦ Ἰωσήφ στούς στ. 18-19. Ἐπιπλέον ὅμως ὁ Ματθαῖος τονίζει καί τήν ἐκ παρθένου γέννηση τοῦ Ἰησοῦ: 

α) μέ τή σαφή ἀπόδοση τῆς σύλληψης τοῦ Ἰησοῦ στήν ἐπενέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος (στ. 18), 

β) μέ τή συνειδητή ἐπιλογή στό στ. 23 τῆς ἑλληνικῆς ἐκδοχῆς τοῦ Ἠσ. 7, 17, ὅπου ἡ λέξη˓alm τοῦ ἑβραϊκοῦ κειμένου (πού σημαίνει «νεαρή γυναῖκα» ὄχι κατ’ ἀνάγκη παρθένο) ἀποδίδεται μέ τή λ. «παρθένος» (ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καί τέξεται υἱὸν»)

γ) μέ τή δήλωσή του στό στ. 25 ὅτι ὁ Ἰωσήφ ὑπάκουσε στήν ἐντολή τοῦ ἀγγέλου, πῆρε μαζί του τήν Μαρία, ἀλλά «οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτήν (δέν εἶχε δηλαδή μαζί της συζυγικές σχέσεις) ἕως οὗ ἔτεκεν υἱόν».

Ὁ τελευταῖος αὐτός στίχος ἀποτελεῖ ἕνα ἑρμηνευτικό πρόβλημα καί ἀντικείμενο ἔντονων θεολογικῶν συζητήσεων. Τό ἐρώτημα πού τίθεται εἶναι ἐάν ἡ φράση «ἕως οὗ» δηλώνει τό τέλος μίας πράξης ἤ κατάστασης καί τήν ἀρχή μίας νέας - ὁπότε σέ αὐτήν τήν περίπτωση ὁ Ἰωσήφ εἶχε συζυγικές σχέσεις μέ τή Μαρία μετά τή γέννηση τοῦ γιοῦ της - ἤ, ἐάν ἁπλά ἀναφέρεται στήν περίοδο μέχρι τή γέννηση τοῦ Ἰησοῦ χωρίς ὅμως νά δηλώνει κάτι γιά τή μετέπειτα περίοδο. Ὁπωσδήποτε ἡ ἀσάφεια τῆς διατύπωσης ἐδῶ ὑποδηλώνει ὅτι δέν ἦταν στά ἄμεσα θεολογικά ἐνδιαφέροντα τοῦ Ματθαίου νά ἀπαντήσει σέ πιθανές ἀμφισβητήσεις τοῦ ἀειπάρθενου τῆς Θεοτόκου.14 Αὐτό ἀποτέλεσε ἀντικείμενο προβληματισμοῦ, ὡς γνωστόν, σέ μεταγενέστερες ἐποχές. Ἀπό τήν ἄλλη ὅμως ἡ συγκεκριμένη διατύπωση δέν ἀποκλείει τή βεβαιότητα τῆς Ἐκκλησίας ὅτι ἡ Θεοτόκος παρέμεινε παρθένος καί μετά τή σύλληψη καί γέννηση τοῦ Ἰησοῦ. Μέ αὐτόν τόν τρόπο κατανόησαν τό κείμενο ἐδῶ οἱ ἑρμηνευτές Πατέρες15, οἱ ὁποῖοι ἀναζήτησαν καί ἀνάλογα παραδείγματα μέσα στήν Ἁγία Γραφή γιά νά στηρίξουν τή θέση τους.

Ἔτσι σέ διάφορα σημεῖα τῆς ἑλληνικῆς μετάφρασης τῶν Ο΄ ἡ φράση χρησιμοποιεῖται χωρίς νά δηλώνει τό τέλος μίας κατάστασης καί τή μετάβαση σέ μία νέα (γιά παράδειγμα στό Γέν. 8, 7 ὅπου ὁ κόρακας, πού στέλνει ὁ Νῶε, δέν ἐπιστρέφει «ἕως τοῦ ξηρανθῆναι τὸ ὕδωρ ἀπὸ τῆς γῆς», χωρίς ὅμως αὐτό νά σημαίνει ὅτι ἐπέστρεψε μετά ἤ στό 2 Βασ. 6, 23, ὅπου λέγεται ὅτι ἡ Μελχόλ δέν ἀπέκτησε παιδί «ἕως τῆς ἡμέρας τοῦ ἀποθανεῖν αὐτήν», τό ὁποῖο βέβαια δέ σημαίνει ὅτι κάτι ἄλλαξε μετά τό θάνατό της).16 Τό τελευταῖο σημεῖο πού θά πρέπει ἐδῶ νά ἀναφερθεῖ εἶναι ἡ κατανόηση ὅλων τῶν σχετικῶν μέ τή γέννηση τοῦ Ἰησοῦ γεγονότων καί τοῦ προσώπου τῆς Θεοτόκου μέ τή βοήθεια τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Αὐτό εἶναι ἕνα κοινό χαρακτηριστικό στό κατά Ματθαῖον καί στό κατά Λουκᾶν, ἄν καί οἱ στρατηγικές πού υἱοθετοῦνται στό κάθε εὐαγγέλιο εἶναι διαφορετικές.

Στήν περίπτωση τοῦ κατά Ματθαῖον ὁ εὐαγγελιστής ἐπιτυγχάνει αὐτήν τή σύνδεση μεταξύ γεγονότων καί προσώπων τῆς Καινῆς Διαθήκης μέ ἀντίστοιχα τῆς Παλαιᾶς μέσα ἀπό τό σχῆμα ὑπόσχεση - ἐκπλήρωση. Ὅσα θαυμαστά συμβαίνουν τώρα ἔχουν ἤδη προφητευθεῖ καί προσημανθεῖ στήν Παλαιά Διαθήκη. Ἔτσι ἐπιστρατεύονται παλαιοδιαθηκικές προφητεῖες γιά νά καταδειχθεῖ ὅτι ὁ Ἰησοῦς εἶναι ὁ ἀναμενόμενος σωτήρας ἀπό τή γενιά τοῦ Δαυίδ, ὁ ὁποῖος ἀπό τήν πρώτη στιγμή τῆς ἐπίγειας δράσης του ταυτίζεται μέ τό λαό τοῦ Ἰσραήλ καί προβάλλεται ὡς ὁ Μωυσῆς (μέσα ἀπό τήν ἀναχώρηση στήν Αἴγυπτο καί τήν ἐπιστροφή ἀπό ἐκεῖ καί τή σύνδεσή αὐτῶν τῶν γεγονότων μέ σχετική προφητεία τοῦ Ὠσηέ στό στ. 15). Ἡ μητέρα του ἐπίσης εἶναι ἡ «παρθένος» τῆς προφητείας τοῦ Ἠσαΐα κι ἐκείνη πού θά διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στήν ἔλευση τοῦ Ἐμμανουήλ. Μέ αὐτόν τόν τρόπο λοιπόν τονίζονται δύο στοιχεῖα: α) ὁ σημαντικός ρόλος τῆς Θεοτόκου στό ἔργο τῆς σωτηρίας καί β) ἡ ἰδιαίτερη καί ὁρισμένη θέση της - ἀφοῦ ἐκπληρώνει συγκεκριμένες προφητεῖες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης – μέσα στό σχέδιο τῆς Θείας Οἰκονομίας. Μαζί μέ τό στοιχεῖο τῆς ἐκ παρθένου γέννησης τοῦ Ἰησοῦ ἀποτελοῦν τίς σημαντικότερες πληροφορίες πού παρέχει τό εὐαγγέλιο σχετικά μέ τό πρόσωπο τῆς μητέρας τοῦ Κυρίου. 

απόσπασμα από Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Αἰκατερίνη Τσαλαμπούνη (Λέκτορας τοῦ Τμήματος Ποιμαντικῆς καὶ Κοινωνικῆς Θεολογίας Α.Π.Θ. )

παραπομπές 

13 H.L. Strack – P. Billerbeck, Kommentar zum Neuen Testament aus Talmud und Midrash, 1. Band: Das Evangelium nach Matthäus, C.H. Beck, München 81982, σσ. 35-36
14 D.A. Hagner, Word Biblical Commentary: Matthew 1-13. Word Incorporated, (Word Biblical Commentary 33A), Dallas 2002, σ. 21.
15 Βλ. γιά παράδειγμα Ἰ. Χρυσοστόμου, Εἰς τὸ κατὰΜατθαῖον ὁμ. ε΄, PG 57, 58: «Τὸ ἕως, ἐνταῦθα εἴρηκεν, οὐχ ἵνα ὑποπτεύσῃς ὅτι μετὰ ταῦτα αὐτὴν ἔγνω, ἀλλ’ ἵνα μάθῃς ὅτι πρὸ τῶν ὠδινῶν πάντως ἀνέπαφος ἦν ἡ Παρθένος. Τίνος οὖν ἕνεκεν, φησί, τὸ ἕως τέθεικεν; Ὅτι ἔθος τῇ Γραφῇ τοῦτο πολλάκις ποιεῖν, καὶ τὴν ρῆσιν ταύτην μὲ ἐπὶ διωρισμένων τιθέναι χρόνων».
16 Γιά περισσότερα σχετικά μέ τό θέμα βλ. Σ. Σάκκου, Περί τῆς μεταφράσεως τῆς Καινῆς Διαθήκης. Τεῦχος Α΄: Ἐξέτασις τῶν κυριωτέρων νεοελληνικῶν μεταφράσεων τῆς Καινῆς Διαθήκης ἀπό πλευρᾶς ἑρμηνείας, ἐκδ. Σταυρός, Ἀθῆναι 1970, σσ. 13-16.

πηγή : «Πνευματική Διακονία»
Περιοδική Ἔκδοση τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Κωνσταντίας - Ἀμμοχώστου

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...