/*--

Τρίτη, 10 Δεκεμβρίου 2013

ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ

     
«Ἡ ὀρθόδοξη πνευματικότητα εἶναι ἡ χριστιανική πνευματικότητα, ὅπως διαμορφώθηκε καὶ ἐκφράστηκε στὴν Ἐκκλησία σὰν ἡ παράδοση καὶ ἡ ζωή της…».Εἶναι ἡ κοινωνία τοῦ πιστοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Τριαδικὸ Θεὸ, ποὺ πραγματώνεται μέσα στὴν Ἁγία μας Ἐκκλησία -τὸ θεανθρώπινο σῶμα τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. «Ἡ Ἐκκλησία δὲν εἶναι ἕνα Ἵδρυμα, ἀλλά ἡ καινή κτίση ἐν Χριστῷ καὶ διὰ τοῦ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ποὺ τὴν κατευθύνει τὸ Ἅγιο Πνεῦμα».2

Εἶναι ἡ ἴδια ἡ Ὀρθοδοξία, ἀφοῦ ἐκφράζει τὸ δόγμα, τὴ λειτουργία, τὴν ἄσκηση, τὸ ἦθος, ὁλόκληρη τὴ ζωὴ της. Εἶναι βαθειά καὶ πλούσια ἐμπειρία καὶ μαρτυρία ζωῆς, ἡ ὁποία ἑνώνει ἁρμονικὰ τὰ παρόντα καὶ τὰ μέλλοντα. «Ἔχει ἐσχατολογικὴ τὴν προοπτικὴ της, ἀλλά ταυτόχρονα καὶ πλήρη συνείδηση τῆς παρούσης καταστάσεως τοῦ κόσμου»3 καὶ ζητεῖ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴ σωτηρία του.

Τὰ κύρια χαρακτηριστικὰ γνωρίσματα τῆς Ὀρθοδόξου Πνευματικότητος, ποὺ ὀρθὰ χαρακτηρίζεται ὡς «ἕνας ποταμός ἐπίπονης καὶ αὐθεντικῆς ζωῆς καὶ δημιουργικότητας μέσα στὴ χάρη καὶ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ»4, εἶναι:

α) Βιβλική καὶ παραδοσιακή.

Ἡ Ἁγία Γραφή, ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, ἔχει σάν κεντρικὸ θέμα της τὸ Χριστὸ καὶ τὴν Ἐκκλησία Του καὶ μᾶς ὁδηγεῖ στὴν προσκύνηση καὶ τὴ λατρεία τοῦ σαρκωμένου Λόγου. Οἱ Πατέρες τὸ μόνο ποὺ ἀναζητοῦν στὴν Ἁγία Γραφὴ εἶναι ἡ κοινωνία καὶ ὁ διάλογός τους μὲ τὸ Χριστὸ καὶ ἡ ἀγωνία τους νὰ Τὸν ἀκολουθήσουμε καὶ νὰ μιμηθοῦμε τὸ ἔλεός Του. Γιὰ τὸ λόγο αὐτὸ ἡ Βίβλος κατέχει θεμελιώδη σημασία γιὰ τὴν ὀρθόδοξη εὐσέβεια, τὴ λατρεία καὶ τὴν πνευματικὴ ζωὴ.

Κατὰ τὸν φιλοκαλικὸ Ἰωάννη τὸν Καρπάθιο «εἶναι μακάριος, ὅστις ἀπλήστως φάγεται καὶ πίεται εὐχὰς καὶ ψαλμοὺς ἐνταῦθα νυκτός καὶ ἡμέρας καὶ ἐπιρρώσει ἑαυτὸν τῇ ἐνδόξῳ τῆς Γραφῆς ἀναγνώσει. Ἡ γὰρ τοιαύτη μετάληψις ἀναδώσει τῇ ψυχῇ ἀμείωτον εὐφροσύνην ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι»5.Ἡ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς, ὡστόσο, ἀπαιτεῖ ταπεινοφροσύνη, καθαρότητα, ἐργασία τῶν ἐντολῶν καὶ προπαντός προσευχὴ. Ἔτσι δημιουργεῖται ὁ πόθος γιὰ ν’ ἀκολουθήσουμε τὸ δρόμο πρὸς τὴ θέωση, ἐνῶ, δίχως τὴν ἔλλαμψη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθουμε στὸν ἀληθῆ νοῦ τῆς Ἁγίας Γραφῆς.

Καὶ φυσικὰ δὲν πρέπει νὰ παραλείψουμε νὰ τονίσουμε τὴν ἁρμονικὴ της σχέση μὲ τὴν παράδοση. Ἡ ἑνότητα Ἁγίας Γραφῆς καὶ παραδόσεως εἶναι ἄρρηκτη, ἀφοῦ ἡ παράδοση εἶναι ἡ ψυχή τῆς Ἁγίας Γραφῆς6. Εἶναι ἡ ἴδια ἡ ἁγία Γραφή, ὅπως ἐξ ἀρχῆς ἑρμηνεύεται στὴν Ἐκκλησία καὶ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία7. Εἶναι ἡ ζωή τῆς Ἐκκλησίας. Παράδοση καὶ ἁγία Γραφή ἀποτελοῦν τὸν κορμὸ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς. Ἡ Ὀρθοδοξία δὲν εἶναι Ἐκκλησία τῆς ἀτομικῆς πίστεως, τῆς συνήθειας καὶ τῆς αὐθεντίας καὶ ἡ παράδοση δὲν εἶναι μουσειακός θησαυρός ἤ ἀρχαιολογικός πλοῦτος, ἀλλά ζωή.

β) Ἱστορική καὶ ἐσχατολογική.

Ὁ Τριαδικός Θεός εἶναι πέρα καὶ μετὰ τὴν Ἱστορία, ἀλλά ὄχι ἔξω ἀπὸ τὴν Ἱστορία. Τὸ ἴδιο καὶ ἡ Ὀρθόδοξη Πνευματικότητα, ἀφοῦ ἡ ἱστορία «εἶναι ἕνα μυστήριο, μέσα στὸ ὁποῖο ἐνεργεῖται ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ κόσμου, ποὺ συντελέστηκε μὲ τὸ θάνατο καὶ τὴν ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ. Ὅπως ἐπίσης εἶναι τὸ θέατρο τῶν περιπετειῶν καὶ τῶν παθημάτων, τῶν νικῶν καὶ τῶν θριάμβων τῶν ὀρθοδόξων λαῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουν σ’ ἕνα ἐσχατολογικὰ σταθερὸ μέλλον, ποὺ θεμελιώνεται πάνω στὴν πίστη στὴν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ, σὰν προϋπόθεση καὶ βάση τῆς τελικῆς ἀπολυτρώσεως καὶ ἀναστάσεως»8.

Με τὴ μετοχὴ μας στὴ μυστηριακὴ λειτουργικὴ πράξη καὶ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας, πραγματοποιοῦμε τὴν Ἱστορία σὰν ὅδευση πρὸς τὴν τελικὴ σωτηρία, πρὸς τὰ ἔσχατα τῆς Βασιλείας, ποὺ μὲ βάση τὴν ἐνανθρώπιση γεμίζουν τὰ πάντα.Ἡ ὀρθοδοξία εἶναι Ἐκκλησία λειτουργική καὶ ἡ πνευματικότητά της λειτουργική. Ἡ λειτουργική πείρα τῆς Ὀρθοδοξίας, ποὺ ζωοποιεῖ τὰ δόγματα, εἶναι ἡ καθημερινή τροφή γιὰ τὴν αὔξηση τῆς πνευματικότητος, ἡ προσωπική αἴσθηση τῆς ἀθανάτου ζωῆς στὸν παρόντα αἰῶνα. Ἔτσι ζοῦμε, κατανοοῦμε καὶ ἑρμηνεύουμε τὴν ἀγάπη στὶς λειτουργικὲς ἀκολουθίες, τὸ σεβασμὸ στὶς ἅγιες εἰκόνες, τὰ Ἱερὰ λείψανα, τὴν τιμὴ στὴν Παναγία μας καὶ τοὺς ἁγίους καὶ τὶς ἄλλες ἐκδηλώσεις τῆς ὀρθοδόξου εὐσεβείας.

γ) Θεωρητική καὶ πρακτική.

Στὴν ὀρθόδοξη πνευματικότητα δὲν ὑπερτονίζεται ἡ θεωρία καὶ ὁ θεωρητικός βίος, ὅπως ἰσχυρίζονται κάποιοι, σὲ βάρος τοῦ πρακτικοῦ βίου καὶ τῆς πράξεως, ἀλλά θεωρία καὶ πράξη συνδέονται ὀργανικὰ. Ὁ ὀρθόδοξος πιστός φθάνει στὴν μυστικὴ θεωρία τοῦ Θεοῦ, μὲ τὴν ἄσκηση τῶν ἀρετῶν. Πιθανός χωρισμός θεωρίας καὶ πράξεως ὑποκρύπτει χωρισμὸ καὶ ἀντίθεση ἀνάμεσα στὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα, τὴν πίστη καὶ τὴν ἀγάπη, τὴν ἐλευθερία καὶ τὴ χάρη, τὸ Θεὸ καὶ τὸν κόσμο.

δ) Πατερική καὶ μοναστική.

Ἡ παρουσία τῶν Ἁγίων Πατέρων εἶναι μαρτυρία καὶ ἐγγύηση τῆς ὀρθοδόξου πνευματικότητος, ἀφοῦ ἡ Ἐκκλησία ἔζησε καὶ ζεῖ μὲ τοὺς Πατέρες, οἱ ὁποῖοι δημιουργήθηκαν στοὺς κόλπους Της ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, ἐποίμαναν καὶ ἐδίδαξαν καὶ ἑρμήνευσαν τὴν ἀλήθεια τοῦ Θεοῦ. Ἡ παράδοση καὶ ἡ πνευματικότητα τῆς Ἀνατολῆς εἶναι πατερικὴ, ποὺ σημαίνει βιβλική, ἀποστολική, χριστιανοκεντρική, καὶ καθολική καὶ διὰ τοῦτο ὀρθόδοξη.

Ἡ Ἀνατολική πνευματικότητα σχετίζεται μὲ τὴν ἀσκητικὴ αὐτογνωσία, τὴν ἐπίγνωση καὶ αἴσθηση τῆς ἀνθρώπινης ἀδυναμίας καὶ ἁμαρτίας, ποὺ στρέφει καὶ κινεῖ τὸν ἄνθρωπο στὴν ἀναζήτηση τοῦ Θεοῦ καὶ τὸν μεταβάλλει σὲ τόπο τελειώσεως τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ9. Ἡ μοναχική πείρα τῆς ἀσκήσεως θεωρεῖ τὴν αὐτογνωσία σὰν θεμελιώδη προϋπόθεση τῆς πνευματικότητος.ε) Ἀσκητική καὶ μυστικιστική.

Τὸ πνεῦμα τῆς ἀσκήσεως καταξιώνει τὸν ὀρθόδοξο Μοναχισμὸ, ἀλλά διαποτίζει καὶ ὁλόκληρη τὴν ὀρθόδοξη πνευματικότητα. Ὁ ἐκκλησιαστικός βίος εἶναι ἀγῶνας καὶ ἄσκηση γιὰ τὴν ἐπάνοδο τοῦ ἀνθρώπου στὴν προπτωτικὴ καὶ προσωπικὴ του πληρότητα καὶ ὁλοκλήρωση, ὥστε, μὲ τὴ χάρη τοῦ Σταυροῦ καὶ τῆς Ἀναστάσεως, νὰ φθάσῃ ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ κόσμος ἀπὸ «τὸ εἶναι στὸ εὖ εἶναι καὶ στὸ ἀεί εἶναι»10.Ἀσκητικός εἶναι ὁλόκληρος ὁ Χριστιανισμός, κατὰ μίμησιν τοῦ Χριστοῦ, τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Ἁγίων.

Ἐργασία ἐπιπόνου ἀσκήσεως καὶ ἀτελευτήτου μετανοίας μέσα στὸ ἔλεος καὶ στὴ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἄσκηση στὸ βάθος της εἶναι ἐμπειρία μυστικῶν ἐνεργειῶν καὶ μυστικῆς ζωῆς. Εἶναι ἀτελείωτος ἀγῶνας στὴ χάρη καὶ μὲ τὴ χάρη τῶν μυστηρίων, ποὺ ἀνυψώνει, μεταμορφώνει καὶ τελειώνει τὴν ἀνθρώπινη προσπάθεια καὶ διαφυλάσσει τὴν Ἐκκλησία ἀπὸ τὴν πιθανὴ ἐκκοσμίκευση καὶ τὸν κόσμο ἀπὸ κάθε καταστροφικὴ αὐτονομία καὶ θεολογικὴ ἀπογύμνωση.

Γι’ αὐτὸ καὶ δὲν χωρίζονται πνευματικότητα καὶ μυστικισμός, ἄσκηση καὶ χάρη, στὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση. Δὲν ὑπάρχει φυσικὰ καμμία σχέση μὲ τὴν ἀνατολικὴ τεχνικὴ, ὅπου βυθίζεται ὁ ἄνθρωπος στὸν ἑαυτὸ του. Ἀντίθετα ἐκφράζει τὴν προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου νὰ βγῆ ἀπὸ τὸν ἑαυτὸ του, ὥστε ἐλεύθερος ν’ ἀγαπήσῃ τὸ Θεὸ καὶ τὸν ἄνθρωπο.

στ) Φιλόθεη καὶ φιλάνθρωπη.

Ἡ φιλοθεΐα καὶ ἡ φιλανθρωπία ἀποτελοῦν τὴν ἀνακεφαλαίωση ὅλων τῶν γνωρισμάτων τῆς ὀρθοδόξου πνευματικότητος -τοῦ ὀρθοδόξου ἤθους. Ἡ ἀγάπη στὸ Θεὸ καὶ ἡ ἀγάπη στὸν πλησίον, συνιστοῦν τὴ μιὰ καὶ μόνη ἐντολὴ, τὴν καινούργια ἐντολὴ τῆς ἀγάπης τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Ὁ πλοῦτος καὶ ἡ ὀμορφιά τῆς ὀρθοδόξου πνευματικότητος χαρίζεται μόνο στὸ φιλόθεο ἄνθρωπο, σ’ ἐκεῖνον ποὺ μοναδικὸ μάρτυρα τῆς φιλοθεΐας του καὶ πραγματικὴ ἔκφρασή της ἔχει τὴ φιλανθρωπία. Αὐτὸς εἶναι ὁ ὁλοκληρωμένος ἄνθρωπος καὶ ἡ ὀρθόδοξη πνευματικότητα, ἐπειδὴ εἶναι θεανθρώπινη, δὲν εἶναι μόνο ἄνοδος, ἀλλά ταυτόχρονα εἶναι καὶ κάθοδος.

Σημιώσεις 

1 Καρδαμάκη Μιχαήλ Πρωτ., «Ὀρθόδοξη Πνευματικότητα», ἐκδ. «Ἀκρίτας», σελ. 13.
2 S. Bulgakov, The orthodox church, Pariw 1953, σελ. 9.
3 P. Eudokimov, Ἡ πάλη μὲ τὸν Θεὸν, Θεσσ. 1970, σελ. 66.
4 Καρδαμάκη Μιχαήλ Πρωτ., ὅπ. π. , σελ. 15
5 Ἰωάννης ὁ Καρπάθιος, Φιλοκαλία, τ. Α΄, σελ. 293.
6 P. Eudokimov, Τὸ μυστήριον τοῦ Λόγου, Βλ. Ὁ Ζωντανός Λόγος, Πνευματικὸν Συμπόσιον περὶ Ἁγίας Γραφῆς, Ἀθῆναι 1970, σελ.59. G. Florovsky, Προβλήματα ὀρθοδόξου Θεολογίας (ἐκδ. «ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ»Ἀθῆναι 1973, σελ.30).
7 D. Staniloae, Ἡ Ἁγία Γραφή ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὴν παράδοσιν, βλ. Ὁ Ζωντανός Λόγος, σελ. 76.
8 Ἀγουρίδου Σ., Τὸ Εὐαγγέλιον καὶ ὁ σύγχρονος κόσμος, Θεσσ. 1970,σελ. 24.
9 Β΄ Κορ. ιβ΄, 9.
10 Συμεών Ν. Θεολόγου, Τὰ εὑρισκόμενα (Μετ. Δ. Ζαγοραίου) σελ. 184, Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Φιλοκαλία, τ. Β΄,σελ. 158.

Μητροπολίτου Χαλκίδος Χρυσοστόμου

απόσπασμα από «Ἡ Ὀρθόδοξη Πνευματικότητα καὶ ὁ Παπαδιαμάντης»Ὁμιλία σὲ ἡμερίδα τῆς Εἰδικῆς Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Πολιτιστικῆς Ταυτότητος, ποὺ διοργανώθηκε γιὰ τὴν συμπλήρωση 100 χρόνων ἀπὸ τὸ θάνατό του

πηγή :  Ιερά Μητρόπολις Χαλκίδος

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...