/*--

Παρασκευή, 13 Δεκεμβρίου 2013

"ΚΑΤ'ΕΙΚΟΝΑ" ΚΑΙ "ΚΑΘ'ΟΜΟΙΩΣΙΝ" ΘΕΟΥ

  ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
   'Ενα θαυμάσιο γλυπτό στον Καθεδρικό ναό της Σάρτρ,παρουσιάζει την εξής εικόνα: Ο Αδάμ αναδύεται από την γή με το κεφάλι,τους ώμους καί το υπόλοιπο σώμα,ενώ δύο χέρια-δύο θεϊκά χέρια-τον διαπλάσουν αργά-αργά. Στο πρόσωπο του πρώτου ανθρώπου είναι διάχυτη η γλυκύτητα,η ιλαρότητα,το κάλλος,η αθωότητα καί το βασιλικό μεγαλείο του Δημιουργού του. Η γλυπτική αυτη σύνδεση θέλει να παρουσιάσει συμβολίκα τους θεόπνευστους στίχους,που έγραψε ο Μωϋσης στην Γέννηση,προκειμένου να εκθέσει την δημιουργία του ανθρώπου:"Ποιήσομεν άνθρωπον κατ'εικόνα ημετέραν καί καθ'ομοίωσιν... καί εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον,κατ'εικόνα Θεού εποιήσεν αυτόν"(Γεν. α' 26-27).

  Κατά τον  K. Prumm "κανένα χωρίο της Παλαιάς Διαθήκης,απαντά συχνότερα του Γεν. α΄26,στη χριστιανική γραμματεία της αρχαίας Εκκλησίας.". Γενικά ολόκληρη η περί του ανθρώπου χριστιανική παράδοση,Πατερική γραμματολογία καί σκέψη δεν είπε τίποτε άλλο παρά ένα συνεχές σχόλιο των δύο αυτών στίχων του πρώτου κεφαλαίου του πρώτου βιβλίου της Αγίας Γραφής. Διότι δι αυτών εκφράζεται κατά τρόπο μοναδικό,λιτό καί λακωνικό ο τίτλος της ευγενείας μας,η ουσία του μεγαλείου μας,το μυστήριο της ζωής μας καί ο ύψιστος προορισμός μας.

   Άλλ' ο άνθρωπος έχασε δυστυχώς την συνείδηση των θείων αυτών λόγων,γι αυτό ζεί μια δραματική ζωή. Το δράμα του είναι εσωτερικό,ψυχικό. Ο τρομερός αυτός αντίκτυπος γίνεται αισθητός σε κάθε εκδήλωση της καθημερινής ζωής μας. Έχει δίκιο λοιπόν ο H. Weinstock,ο κριτηκός των ουμανισμών,όταν στο βιβλίο του "Πραγματικός Άνθρωπος",καταλήγει στο συμπέρασμα,ότι για να συνειδητοποιήσει το δράμα του καί να μπορέσει να πετύχει την λύτρωση του πρέπει να ακούσει την φωνή της Αγίας Γραφής. Η μόρφωση του ανθρώπου,λέει ο Weinstock,εξασφαλίζεται εντός του χριστιανισμού. Καί πρέπει να ακούσουμε την λυτρωτίκη φωνή της "αποκαλύψεως του Θεου...της Βίβλου",η οποία μας φωνάζει"πάρε με καί μελέτα με για να πετύχεις την Σωτηρία".

  Γι αυτό ακριβώς στην συνέχεια θα φανερώσουμε στην Ορθόδοξο χριστιανική ανθρωπολογία,όπως εκτίθεται στην Αγία Γραφή καί πως αναπτήχθηκε, κατανόηθηκε,ερμηνευθηκε, καί διαφυλάχθηκε από τους Πατέρες της Εκκλησίας. Γιατί οι Πατέρες ενόησαν ότι η χριστιανίκη θεολόγια είναι στενότατα δυνδεδεμένη με την ανθρωπολογία της. Είναι αδύνατον να μιλήσει κανείς για την μία,χωρίς να ανατρέχει στην άλλην. Για τους Πατέρες το πρόβλημα του ανθρώπου η η ανθρωπολόγια,ήταν το ίδιο επείγον καί βασικό,όπως καί με το θέμα της θεολογίας. Λέγει ο Θεολόγος Γρηγόριος: Μετά τον Θεό,που είναι το πρώτο φως,έχουμε ως δεύτερο φώς του Αγγέλους. Τρίτο φως είναι ο άνθρωπος. Εάν η θεολογία προσπαθεί να κατανοήσει τον Θεό καί να εκφραστεί ορθός περί του Θεού καί της αλήθειας των οποιών μας αποκάλυψε,η ανθρωπολογία προσπαθεί να μας ερηνεύσει την φύση του ανθρώπου,όπως προϋποθέτουν οι αλήθειες της πίστεως μας,να εξαγάγει όμως καί τις ηθικές συνέπειες,να διατυπώσει κανόνες ζωής καί να μας δείξει τον δρόμο της σωτηρίας.

   Γι αυτό οι Πατέρες δεν προσπάθησαν να κατανοήσουν καί να διαγράψουν την ορθή πορεία προς το μέγα μυστήριο,το Θεό. Προσπάθησαν να ερευνήσουν το κόσμο καί ότι έχει σχέση με τον κόσμο,ιδιαιτέρος σε ότι έχει σχέση με τον άνθρωπο. Μπορεί μάλιστα να λεχθεί,ότι ο Ορθόδοξος Ελληνίκη Ανατόλη είναι η μόνη,η οποία διατύπωσε πρώτη καί εξέθεσε κατά τρόπο συστηματικό τα κυριώτερα της χριστιανικής ανθρωπολογίας.

  Ο Ωριγένης π.χ. υπήρξε ο θεμελιωτής του χριστιανικού ανθρωπισμού. Η επιστήμη της ανθρωπολογίας δεν πρέπει να λησμονείότι το πρώτο εγχειρίδιο τηςχριστιανικής ανθρωπολογίας το έγραψε πριν 1500 χρόνια περίπου ο Εμέσης Νεμέσιος. Όλα τα πατερικά έργα του δ' αιώνα εκφράζονται με πολύ αγάπη καί κατανόηση για τον άνθρωπο. Οι συστηματικότερες όμως μελέτες του χρυσού τούτου αιώνα της Εκκλησίαας μας είναι το "Περί φύσεως του ανθρώπου" του Εμέση Νεμέσιου καί το ¨Περί κατασκευη΄ς του ανθρώπου" του Γρηγορίου Νύσσης. Μεγάλοι ανθρωπιστές δεν είναι μόνο οι τρείς Ιεράρχες. Μέγας ανθρωπιστηκός πλούτος υπάρχει σε ολόκληρη την στρατιά των Πατέρων της Ανατολής. Στον Άνθρωπο συγκέντρωσαν όλη την προσοχή τους,διότι "ουδέν ιερότερον του ανθρώπου" μας λέγει ο Νικόλαος Καβάσιλας(ΙΔ' αιώνα). Γράφει ο καθηγητής της Σορβόννης H. Marrou:" Οι Πατέρες είτη γράφοντες είτε ομιλούντες,ένα πράγμα συνέχεια τόνιζαν,ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να αφήσει τον εαυτό του εκεί οπού τώρα βρίσκεται. Οι πατέρες τον έλαβαν από εκεί που τον άφησαν άλλοι,οι σοφοί του κόσμου,για να το οδηγήσουν εκεί 'οπου δεν φαντάζονται οι άλλοι. Οι Πατέρες πόνεσαν τον άνθρωπο καί χάριν της ευτυχίας του,κατανάλωσαν την ζωή τους". Επειδή λοιπόν η θεολογία των Πατέρων είναι κατ'εξοχήν ανθρωπολογική,γι αυτό θα ανατρέχουμε συνεχώς σ'αυτούς.

  Τονίσαμε πριν όχι απλώς την χριστιανική,αλλά την Ορθόδοξη σκέψη,διότι μόνο αυτή τοποθετεί καί λύνει ορθός το πρόβλημα του ανθρώπου,σε αντίθεση με την Ρωμαιοκαθολική καί την Προτεσταντική,οι οποίες τραγικοποιούν ακόμα περισσότερο το δράμα του αμαρτωλού ανθρώπου. Η μεν Προτεσταντική θεολογία αγνοεί τελείως τον σκοπό του ανθρώπου,όπως ορίζει η Παλαιά Διαθήκη,η δε Ρωμαιοκαθολική την ακολουθεί σχεδόν κατα πόδας. Οι δε ευάριθμοι σύγχρονει θεολόγοι της Π. Διαθήκης,που ασχολούνται με τον άνθρωπο,τονίζουθν περισσοτερο τον ενδοκόσμιο προορισμό του καί εξαιρούν περισσότερο την σημασία της επιγειου ζωής και του θανάτου ως του κατά Παλαιά Διαθήκη προορίσμου του ανθρώπου.

                  Πράγματι θεόπλαστος

  Ο Θεός προκειμένου να δημιουργήσει τον 'ανθρωπο είπε:"Ποιήσωμεν άνθρωπον κατ'εικόνα ημετέραν καί καθ'ομοίωσην"(Γεν.α' 26). Ποιό είναι το νόημα του θείου τούτου λόγοθ; Οι θεοφόροι Πατέρες,οι οποίοι δεν προχειρολογούν,ούτε σπεύδουν να προσφέρουν πρόχειρες λύσεις,παρατηρούν ότι ο Γραφικός λόγος είναι βαθύς καί γι αυτό δυσερμήνευτος. Επείδη δε έχουν την επίγνωση των προβλημάτων,ως αληθινοί φιλόσοφοι καί γνήσιοι δάσκαλοι της αλήθειας,να πούν διά στόματος του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης:" Εστίν,ως εμοί δε δοκεί,η του ανθρώπου κατασκεύη φοβερά τις δε καί δυσερμήνευτος καί πολλά καί απόκρυφα εν αυτή μυστήρια Θεού εξεικονίζουσα". Επομένος η κατανόηση των λόγων αυτών είναι βάση για την ορθή ερμηνία του προβλήματος του ανθρώπου καί του προορισμού του.

  Γίναμε κατ'εικόνα Θεού,έχει ο Θεός μορφή καί μάλιστα την ίδια μορφή με εμάς; Ασφαλώς όχι. Εκείνος είναι άπειρος,απόλυτο πνεύμα,άϋλος,δεν έχει σχήμα. Κατά συνέπεια το κατ'εικόνα δεν μπορεί να το έχουμε στην μορφή του σώματος,γιατί όταν καταστρέφεται αυτό,καταστρέφεται καί η μορφή. Εξάλλου πως θα μπορέσει να κρατήσει η ρευστή καί φθαρτή εικόνα της μορφής του ανθρώπου,την άφθαρτο καί αιώνια εικόνα του Θεού;

  'Αρα το κατ'εικόνα αναφέρεται σε κάτι βαθύτερο καί ουσιαστικότερο. Είναι μία περιληπτική έκφραση,η οποία σημαίνει ότι ο Θεός,εποίησε την ανθρώπινη φύση μέτοχο παντώς αγαθού. Το κατ'εικόνα αναφέρεται στο "καθ'ημάς έσω άνθρωπον",η στον κάθε άνθρωπο,δηλαδή την ψυχή,η οποία είναι "άημα Θεού",το θείο εμφύσημα,η οποία είναι ό,τι θεοειδέστατο καί συγγενές με τον Θεό. Το κατ'εικόνα είαι κοίνο κτήμα όλων των ανθρώπων,δηλώνει την λαμπρότητα του ανθρώπινου γένους,το βάθος καί το πλάτος της πνευματίκης αθανάτου φύσεως του διφυούς ανθρώπου. Φαίνεται ακόμη καί το πρότυπο,σύμφωνα με το οποία δημιουργηθήκαμε καί προς το οποίο πρέπει να ομοιάσουμε.

  Γενικά οι θεοφόροι Πατέρες της Ανατολής διαβλέπουν το κατ'εικόνα κυρίως στον νού του ανθρώπου καί στην ψυχή του. Με άλλες λέξεις τις πνευματικές δυνάμεις,δηλαδή στην λογική φύση καί στο αυτεξούσιο του. Γράφει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός:" Κατ'εικόνα μεν λέγεται πας άνθρωπος,κατά το του νοός αξίωμα καί το της ψυχής ήτοι ακατάληπτον, το αθεώρητον,το αθάνατον,το αυτέξούσιον. Ναί μην καί το αρχικόν καί τέκνογονικόν καί οικοδομικόν... Καί το μεν κατ'εικόνα πας άνθρωπος κέκτητε,αμεταμέλητα γαρ τα χαρίσματα του Θεού"(Ρωμ. ια' 29).Υπήρξαν Εκκλησιαστικοί συγγγραφείς καί Πατέρες,οι οποίοι αναζήτησαν το κατ'εικόνα στην αθανασία της ψυχης,στην ικανοτητα προς αναπαραγωγή,καί άλλοι στον όλο άνθρωπο,ψυχή καί σώμα,όπως ο Ειρηναίος. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς διαβλέπει μεν το κατ'εικόνα στο λογικό του ανθρώπου,προσεγγίζει όμως καί συνθέτει στην διδασκαλία καί τη από του Ειρηναίου καλλιεργηθήσα  παράδοση, κατά την οποία το κατ'εικόνα επεκτείνεται σε όλο τον ψυχοσωματικό άνθρωπο. "Μη αν ψυχήν μόνην",λέει ο άγιος Πατήρ,"μήτε σώμα μόνον λέγεσθαι άνθρωπον,αλλά το συναμφότερον,ον δη κατ'εικόνα πεποιηκέναι Θεός λέγεται". Ο άνθρωπος κατά τον ίδιο Πατέρα,είναι μάλλον κατ'εικόνα Θεού η οι άγγελοι,γιατί το πνεύμα είναι ενωμένο με το σώμα κατέχει μία ζωοποιό ενέργεια,με το οποία ζωοποιεί καί διοίκει το σώμα- ιδιότητα την οποία οι άγγελοι ασώματα πνεύματα,στερούνται,καί έτσι βρίσκονται πλησιέστερα στον Θεό χάρις στην απλότητα της πνευματίκης τους φύσεως.

  Παρά τις ανώτερες Πατερικές γνώμες περί του περιεχόμενου του κατ'εικόνα,εν τούτοις όλοι ανεξαιρέτως οι Πατέρες,σε ανύποπτο χρόνο τονίζουν ένα στοιχείο της ανθρώπινης προσωπικότητας,δεν αποκλείουν καί τις υπόλοιπες ψυχικές λειτουργείες. Ωραία είναι επι του προκειμένου η διατύπωση του αγίου Επιφανίου Κύπρου,ο οποίος παρατηρεί ότι το κατ'εικόνα δεν μπορεί να περιορίζεται σε ορισμένο στοιχειό της ανθρώπινης φύσεως,γράφει:" Ου χρη πάντως ορίζειν η διϊσχυρίζεσθαι,εν ποίω μέρει το κατ'εικόνα πληρούται,αλλ'ομολογείν μεν το κατ'εικόνα είναι τω άνθρωπω,ίνα μη την χάριν του Θεού αθετήσωμεν καί απιστήσωμεν. Όσα μεν λέγει ο Θεός,ταύτα αληθή τυγχάνει,ει καί εξέφυγε την ημών έννοιαν εν ολίγοις λόγοις". Ώστε το κατ'εικόνα εκφράζεται καί μαρτυρείται πολυμερώς καί δυναμικώς μέσω όλης της ανθρώπινης ψυχοσωματικής υπάρξεως.

  Επομένως,όταν ακούμε ότι πλασθήκαμε κατ'εικόνα Θεού,πρέπει να θυμόμαστε αφ'ενός μεν την ουσία,το είναι μας,καί αφ'ετέρου την στενή καί εσωτερική συγγένεια μας προς τον Τριαδικό Θεό,ο οποίος δεν μας έπλασε όπως τα άλλα δημιουργήματα με ένα πρόσταγμα μόνο.Εξ όλης της δημιούργιας μόνο εμείς όντως είμαστε θεόπλαστοι,δηλαδή πλάσματα με ιδιαίτερη καί άμεσο δημιουργική ενέργεια αυτού του Θεού,ο οποίος προχώρησε στην δημιουργία μας κατόπιν βουλής καί σκέψεως,όπως λέγει ο ιερός Χρυσόστομος. Ώστε "πάντα καλά τα δημιουργήματα (Γεν. α' 21),αλλά τούτων ουδέν εικών Θεού,μόνος δε άνθρωπος". Η όπως λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός,"τιμιώτατον παντών των κτισμάτων" ο άνθρωπος. Διότι "το νοερόν καί λογικόν ζώον ο άνθρωπος μόνος εκ παντών(του Θεού δημιουργημάτων) εστί κατ'εικόνα καί καθ'ομοίωσιν Θεού".
  Τα παραπάνω φανερώνουν ότι ο άνθρωπος δεν είναι τυχαίο η συνήθες πλάσμα του Θεού. Είναι μοναδική προσωπικότητα,επίδεκτική πάσης προόδου,αλλά καί δεκτίκη της Θείας φύσεως,δίοτι "εκτίσθη κατ'εικόνα του πλάσαντος" τον Θεό.

N..Π ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ 

πηγή :  Ρωμανός ο Μελωδός


+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...