/*--

Πέμπτη, 20 Φεβρουαρίου 2014

Η συγγνώμη στήν Ἁγ. Γραφή καί τήν Ὀρθόδοξη Χριστιανική Παράδοση

   
Ἡ πρόκληση ἀδικίας πρός κάποιο πρόσωπο ἔχει συνήθως ὡς ἀποτέλεσμα, ἀπό τήν πλευρά τοῦ ἀδικηθέντος, νά ἐκδηλωθεῖ θυμός, ὀργή, μίσος καί μερικές φορές ἐπιθυμία γιά ἀντεκδίκηση. Ὅσο σκέφτεται τήν ἀντεκδίκηση, πέφτει σέ κατάσταση μόνιμης πικρίας καί πόνου. Γενικά ἡ μνησικακία του τόν βασανίζει καί τόν ἐξουθενώνει. Γιά τούς λόγους αὐτούς καί διότι στίς ἀνθρώπινες σχέσεις, κατά τό πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πρέπει νά ἐπικρατεῖ ἡ ἁρμονική συνεργασία, ἡ πολυπόθητη εἰρήνη καί ἡ ἔμπρακτη ἀγάπη, στήν Ἁγ. Γραφή δίνονται προτροπές, ὥστε τελικά νά ὑπάρχει καί ἐπικρατεῖ στίς ἀνθρώπινες συγκρούσεις ἡ λυτρωτική συγγνώμη καί ἡ εἰρηνεύουσα συγχώρηση.

Στήν Π. Διαθήκη μπορεῖ κανείς νά βρεῖ πολλά χωρία, πού προτρέπουν νά μή μισοῦμε καί νά μή μνησικακοῦμε. «Οὐ μισήσεις τόν ἀδελφόν σου», διαβάζουμε στό Λευιτικό. Καί σέ ἄλλο χωρίο: «Κακίαν ἕκαστος τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ μή μνησικακείτω ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν». Μήν κρατᾶτε μέσα στίς καρδιές σας τό κακό, πού τυχόν σᾶς ἔκανε κάποιος ἀδελφός σας. Καί συνιστᾶται ἡ ὁδός τῆς συγνώμης καί τῆς ἀγάπης, γιά νά μήν ὑπάρξουν τά δυσάρεστα γιά τήν ψυχή ἀποτελέσματα, πού προαναφέρθηκαν.

Στήν Κ. Διαθήκη ἡ ἔννοια τῆς ἀγάπης ἐκπορεύεται ἀπό ὁλόκληρη τήν ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Στήν ἔμπρακτη ἐκδήλωση τῆς ἀγάπης συμμετέχει τό γνωστικό, τό θυμικό καί τό βουλητικό μέρος τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. Τό ἴδιο πρέπει νά ἔχουμε καί στή διαδικασία τῆς συγγνώμης καί τῆς συγχώρησης: Νά συμμετέχει ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος. Στήν Κ. Διαθήκη καί στήν ὀρθόδοξη ἐν γένει παράδοση ἡ συγχώρηση ἤ ἀλλιῶς ἡ ἄφεση, ἡ χάρη, ἡ μακροθυμία, ἡ ἀνοχή - ἔννοιες σχεδόν ταυτόσημες - εἶναι χρέος ἠθικό. Ἄν ἀκόμη σκεφτεῖ κανείς ὅτι καί αὐτός, πού συγχωρεῖ, ζητᾶ ταυτόχρονα συγχώρηση ἀπό τό Θεό γιά τίς δικές του ἁμαρτίες, τότε ἡ συγχώρηση τοῦ φταίχτη ἀπό μᾶς εἶναι καί πράξη δικαιοσύνης. «Ἄφες ἡμῖν τά ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καί ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν». Ἄς θυμηθοῦμε ἀκόμη τήν παραβολή τοῦ ἄσπλαχνου ὀφειλέτη δούλου (Κατά Ματθαῖον ΙΗ΄ 23) πού, ἐνῶ ὁ Κύριός του τοῦ χάρισε ὁλόκληρο τό τεράστιο χρέος του, ὁ ἴδιος δέ χάρισε τό ἐλάχιστο χρέος στό σύνδουλό του. Γι’ αὐτό καί δέχθηκε τή δίκαιη τιμωρία ἀπό τόν Κύριό του.

Ἐπίσης στό κατά Ματθαῖον (κεφ. ΙΗ΄ στ. 21) διαβάζουμε: «Τότε προσελθών αὐτῷ ὁ Πέτρος εἶπε· Κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμέ ὁ ἀδελφός μου καί ἀφήσω (συγχωρήσω) αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις; Λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· οὐ λέγω σοι ἕως ἑπτάκις, ἀλλά ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά». Ἡ συγχώρηση, ὅταν χρωματίζεται ἀπό τήν ἀγάπη, δέν ἔχει ὅρια. Τό συμβολικό «ἑβδομηκοντάκις ἑπτά» σημαίνει ἀναρίθμητες φορές, συνεχῶς καί ἀδιαλείπτως.

Ἐξάλλου γιά τούς πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας ἡ ἀσυγχωρησία καί ἡ μνησικακία εἶναι πάθη τῆς ψυχῆς καί ὡς τέτοια ἐπιβάλλεται νά ὑπάρξει κάποια θεραπεία. Ὡς ἀποτελεσματική θεραπεία προτείνουν νά ἐπικρατήσει μέ λόγια καί μέ ἔργα ἡ ἀρετή τῆς ἀγάπης. Καί ἐπειδή πηγή τῶν παθῶν εἶναι ὁ ἐγωϊσμός, προτείνεται νά καταβληθεῖ κάθε δυνατή προσπάθεια καί νά γίνει συνεχής ἀγώνας κατά τοῦ ἐγωϊσμοῦ. Ὅταν χτυπηθεῖ ἀποτελεσματικά ὁ ἐγωϊσμός, τότε ὁ ἀδικημένος μπορεῖ ἀντικειμενικότερα νά ἀναλογισθεῖ τό γενικότερο πλαίσιο τῶν δεδομένων, πού ὁδήγησαν τόν φταίχτη στήν ἄδικη συμπεριφορά. Θά σκεφθεῖ, γιά παράδειγμα, τό ἀρνητικό περιβάλλον, στό ὁποῖον βρέθηκε ὁ φταίχτης, τίς οἰκονομικές του ἐνδεχομένως δυσκολίες, τίς ἐπαγγελματικές του ἀντιξοότητες, τά οἰκογενειακά του προβλήματα. Τότε θά ὑποχωρήσει ὁ θυμός καί τό μίσος καί τή θέση τους θά πάρει ἡ συμπάθεια, ἡ μακροθυμία καί στό τέλος ἡ ἀγάπη μέ τή συγχώρηση.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος μᾶς προσφέρει καί ἕναν πιό συγκεκριμένο τρόπο ἀπομάκρυνσης τοῦ μίσους. «Ὅταν, λέει, ἰδεῖς τόν ἐχθρό σου καί σοῦ ἔρθουν στό νοῦ ὅσα δυσάρεστα ἄκουσες ἤ ἔπαθες ἀπό αὐτόν, κάνε μιά προσπάθεια νά τά ξεχάσεις ὅλα αὐτά καί νά συγκεντρώσεις τήν προσοχή σου στό ἄν κάτι καλό καί ὠφέλιμο σοῦ εἶπε ἤ σοῦ ἔκανε κατά τό παρελθόν. Ἄν τά καλά αὐτά φέρνεις συχνά στό νοῦ σου, θά κατορθώσεις νά ἀποβάλεις τό πάθος τῆς ἔχθρας».

Καί ἐρχόμαστε στό δεύτερο εἶδος τῆς συγνώμης, πού δέν παραχωρεῖ ὁ ἄνθρωπος, ἀλλά τή ζητάει ἀπό τούς ἄλλους. Ἡ ζήτηση συγγνώμης τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν συνάνθρωπο καί ἡ συμφιλίωση μαζί του συνδέεται στήν Κ. Διαθήκη μέ τό θέμα τῆς προσευχῆς, μέ τό ἐάν δηλαδή δέχεται ἤ ὄχι ὁ Θεός τήν προσευχή ἐκείνου, πού δέν εἶναι συμφιλιωμένος μέ τόν συνάνθρωπό του. Στό κατά Ματθαῖον (Κεφ. Ε΄, 23) διαβάζουμε: «Ἐάν οὖν προσφέρῃς τό δῶρον σου ἐπί τό θυσιαστήριον, κἀκεῖ μνησθῇς ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατά σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τό δῶρον σου ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου καί ὕπαγε πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καί τότε ἐλθών πρόσφερε τό δῶρον σου»

Συμπέρασμα: Γιά νά γίνει δεκτή ἀπό τόν Θεό ἡ προσευχή μας, πρέπει πρῶτα νά συμφιλιωθοῦμε μέ τό πρόσωπο ἐκεῖνο, πού ξέρουμε ὅτι ἔχει κάποιο παράπονο, κάποια πικρία ἐναντίον μας, λόγῳ ἐνδεχομένως τῆς ἀπρεποῦς συμπεριφορᾶς μας. Στήν περίπτωση αὐτή χρέος τοῦ χριστιανοῦ εἶναι νά συνδιαλλαγεῖ ζητώντας προφανῶς συγγνώμη.

Δέν ἀγνοοῦμε ὅτι σέ μιά διένεξη, σέ μιά σύγκρουση ὑπάρχουν πάντα δύο πλευρές πού συγκρούονται. Δέν εἶναι πάντα δίκαιο, οὔτε ἀντικειμενικά σωστό νά ποῦμε ὅτι φταίχτης εἶναι μόνο ὁ ἄλλος. Μόνο ὁ Θεός, ὡς δίκαιος κριτής, γνωρίζει ὅλη τήν ἀλήθεια. Σ’ αὐτές τίς περιπτώσεις ποιός εἶναι ὁ θύτης καί ποιός τό θύμα; ποιός θά ζητήσει πρῶτος συγνώμη; Πάνω στήν περίπτωση ἔχει κάτι νά μᾶς προτείνει καί πάλι ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, πού ἔγραψε: «Ἄν περιμένεις νά ἔρθει πρῶτος ὁ ἀντίπαλός σου νά σοῦ ζητήσει συγνώμη, δέν θά ἔχεις σοβαρό κέρδος, γιατί πρόλαβε καί ἅρπαξε τό βραβεῖο ἐκεῖνος μέ τό νά ἔρθει πρῶτος καί ἔτσι μετέφερε στόν ἑαυτό του ὅλη τήν εὐλογία, πού φέρνει ἡ ταπείνωση καί ἡ ἀγάπη». Αὐτός, πού πρῶτος ζητᾶ συγγνώμη, φαίνεται ἀνώτερος, γιατί κατορθώνει νά νικήσει τό πάθος τοῦ ἐγωϊσμοῦ.

Ἐξάλλου ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής φτάνει στό σημεῖο νά γράφει καί νά ἰσχυρίζεται ὅτι, ὅταν τό πρόσωπο πού ἀδικεῖ, ὁ θύτης, δέν ἐκδηλώσει διάθεση μεταμέλειας, ἀκόμη καί τότε τό πρόσωπο πού ἀδικήθηκε, τό θύμα, πρέπει νά δείξει διάθεση συμφιλίωσης, ζητώντας ὁ ἴδιος συγγνώμην, θεωρώντας τόν ἑαυτό του, ὡς ἕνα βαθμό, ὑπεύθυνο γιά τήν ὅλη κατάσταση καί γιά τό κακό ἀκόμη πού ὑπέστη.

Ἐξάλλου κατά τόν Ἀγάπιο Λάνδο, τόν συγγραφέα τοῦ βιβλίου «Ἁμαρτωλῶν Σωτηρία», ὁ Θεός μᾶς στέλνει κάποιες δοκιμασίες μέσῳ ἀνθρώπων πού μᾶς ἀδικοῦν, μᾶς συκοφαντοῦν, μᾶς προσβάλλουν. Τί πρέπει, λοιπόν, νά κάνουμε στίς περιπτώσεις αὐτές; Κατά τόν προμνημονευθέντα μοναχό, συγχωροῦμε τούς ἀνθρώπους αὐτούς καί ἐάν ἔχουμε τήν ψυχική εὐαισθησία καί δύναμη - ἐδῶ βέβαια φτάνουμε τά ὅρια τῆς ἁγιότητας - τούς εὐχαριστοῦμε κιόλας, διότι γίνονται τά ὄργανα, μέσῳ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατόν νά ὁδηγηθοῦμε στήν ἐπίγνωση τῆς σμικρότητάς μας καί τῆς ἐξάρτησής μας ἀπό τόν Θεό. Καί μέ τόν τρόπο αὐτόν μᾶς ὁδηγεῖ ὁ Θεός στήν ἁγιότητα, στήν τελείωση καί στή σωτηρία.

Θά μποροῦσε ὡστόσο νά ἰσχυρισθεῖ κάποιος ὅτι ὅλα αὐτά εἶναι πολύ δύσκολα. Δέν ἀντιλέγω. Εἶναι πράγματι δύσκολη καί τεθλιμμένη ἡ ὁδός «ἡ ἄγουσα εἰς τήν ζωήν». Δύσκολο εἶναι ἀκόμη νά εἰπωθεῖ καί ἡ ἁπλῆ φράση: «Ζητῶ συγνώμην γιά τήν συπεριφορά μου», γιατί αὐτό ἀπαιτεῖ ταπείνωση, πού πρέπει νά συνοδευτεῖ μέ ἔμπρακτη ἀγάπη. Συνισταμένη σέ ὅλα αὐτά εἶναι ἡ ταπείνωση. Χωρίς αὐτήν ἡ συγγνώμη εἶναι τυπική. Ὅμως ποιά ἀξία μπορεῖ νά ἔχει ἀπέναντι στό Θεό καί στούς συνανθρώπους μας μιά τυπική συγγνώμη, πού δέν προέρχεται ἀπό τή βαθιά συναίσθηση τῆς κακότητάς μας, πού δέν ἀπορρέει ἀπό τήν σταθερή ἀπόφαση νά μήν ξανακάνουμε τήν ἁμαρτία ἤ τό κακό στό συνάνθρωπο; Μπορεῖ ἄραγε νά ἔχει ἔστω καί μικρή ἀξία ἐνώπιον Θεοῦ καί ἀνθρώπων μιά συγγνώμη, πού δέν βγαίνει ἀπό τήν ταπεινή παραδοχή τῶν λαθῶν μας;

Ἀνακεφαλαιώνοντας ἐπιγραμματικά θά τονίσω ὅτι σύμφωνα μέ τήν Ἁγ. Γραφή καί τήν ὀρθόδοξη χριστιανική παράδοση ἡ συγχωρητικότητα πρέπει νά εἶναι ἕνα ἀπό τά βασικά γνωρίσματα τοῦ πιστοῦ. Ὡς συγχώρηση θά προσφέρεται σέ ἐκείνους πού τόν βλάπτουν. Ὡς συγγνώμη θά ζητιέται ἀπό ἐκείνους, πού ὁ ἴδιος ἔτυχε νά βλάψει. Καί τότε θά ἔχουμε τό θαῦμα νά θεραπεύεται καί νά γαληνεύει ἡ ψυχή, καί ὅταν πληγώνεται ἀπό τόν ἄλλον, ἀλλά καί ὅταν πληγώνει τόν ἄλλον. Προϋπόθεση, γιά νά καταστεῖ δυνατόν νά γίνονται αὐτά, εἶναι ἡ ὕπαρξη μεταστροφῆς τοῦ φρονήματος τοῦ ἀνθρώπου καί ἡ μεταλλαγή τοῦ ἐγωισμοῦ στήν ἀρετή τῆς ταπεινοφροσύνης καί τῆς ἀγάπης
Β΄ ΜΕΡΟΣ

Τοῦ Δημητρίου Γιαγλῆ
τ. σχολ. συμβούλου φιλολόγων

πηγή : «Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΗΤΑΣ ὁ ἐν Σέρραις ἀθλήσας».
Διμηνιαῖο Περιοδικό Ἱερᾶς Μητροπόλεως Σερρῶν καί Νιγρίτης

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...