/*--

Πέμπτη, 31 Ιουλίου 2014

ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ

Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι, είναι ό,τι απέμεινε από το Μοναστήρι της Παναγίας των Φορβίων, γι’ αυτό και το όνομά της: Φορβιώτισσα. Για την ονομασία αυτή, αντλούμε πληροφορίες από επιγραφές που υπάρχουν σε τοιχογραφίες του ναού. Σε μια τέτοια επιγραφή που αναγράφεται σε τοιχογραφία πάνω από την είσοδο που οδηγεί από τον νάρθηκα στον ναό, η Παναγία αποκαλείται: «Φορβιώτισσα».

Η Μονή της Παναγίας των Φορβίων λοιπόν, ιδρύθηκε το 1099, από τον μάγιστρο Νικηφόρο Ισχύριο, μετέπειτα μοναχό Νικόλαο, ο οποίος έλαβε θείο μήνυμα για την ανέγερση του ναού, μετά τον θάνατο της συζύγου του. Αρκετές πληροφορίες για τη Μονή, την ανέγερση και την εικονογράφησή της, παίρνουμε από τις τοιχογραφίες που υπάρχουν στον ναό. Ο ναός αποτελείται από τον νάρθηκα στα δυτικά και τον κυρίως ναό. Στεκόμαστε στα δυτικά του ναού για να εισέλθουμε από τη δυτική είσοδο, που βρίσκεται στο κέντρο περίπου της πλευράς του νάρθηκα. Τα παράθυρα είναι λιγοστά, ένα στη δυτική πλευρά και τρία στην ανατολική, στην αψίδα του Ιερού.

Όπως θα έχετε διαπιστώσει, από εδώ που βρισκόμαστε, στο εξωτερικό μέρος του ναού, το μόνο κτίριο που διασώζεται από τη Μονή, είναι ο ναός τον οποίο περιγράφουμε. Ο ναός λοιπόν αυτός είναι ορθογώνιος, καμαροσκέπαστος και μονόκλιτος. Όταν βρίσκεστε στο εσωτερικό μέρος του κυρίως ναού θα δείτε ότι αυτός καλύπτεται από καμάρα η οποία στηρίζεται από τον νότιο και τον βόρειο τοίχο. Οι τοίχοι του ναού είναι κτισμένοι εξ’ ολοκλήρου με πέτρα από την οροσειρά του Τροόδους, ακανόνιστου σχήματος, επιχρισμένοι στο εξωτερικό μέρος (εκτός από τον νάρθηκα). Τμήματα των επιχρισμένων επιφανειών, διασώζονται σε διάφορα μέρη.

Ο νάρθηκας, όπως μαρτυρεί η αναθηματική (αφιερωματική) επιγραφή, προστέθηκε στα τέλη του 12ου αιώνα και καλύπτεται από φουρνικό τρούλλο. Ο ναός είχε στην αρχή τρεις εισόδους, μία στη δυτική πλευρά, που πρέπει να ήταν και η κύρια και άλλες δύο, στην βόρεια και νότια πλευρά αντίστοιχα. Η τελευταία έκλεισε και τοιχογραφήθηκε λίγο μετά την επέμβαση αυτή. Ο νάρθηκας τοιχογραφήθηκε αρχικά στα τέλη του 12ου αιώνα, ακριβώς μετά την ανοικοδόμηση. Μέρος των τοιχογραφιών καλύφθηκε μεταγενέστερα με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, όπως η τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου, έφιππου, στη νότια αψίδα του νάρθηκα. Αξιοσημείωτη είναι η στρογγυλή ασπίδα του αγίου, που είναι διακοσμημένη με μισοφέγγαρο και σταυρό σε έναστρο ουρανό.
Η πιο παλιά τοιχογραφία στον νάρθηκα είναι η Παναγία η Φορβιώτισσα με τον Χριστό σε μετάλλιο μπροστά της. Στο τεταρτοσφαίριο απεικονίζεται η Παναγία με δωρητές. Η Δευτέρα Παρουσία καλύπτει μεγάλο μέρος του νάρθηκα, και στα σφαιρικά τρίγωνα απεικονίζονται οι Απόστολοι. Στο δυτικό τόξο πάνω από την είσοδο απεικονίζεται η Παναγία με δωρητές. Στο δυτικό τόξο πάνω από την είσοδο απεικονίζεται η Ετοιμασία του Θρόνου και αριστερά ο Αδάμ και η Εύα. Στο βόρειο τόξο είναι ζωγραφισμένος ο χορός των Οσίων και των Ιεραρχών, στην αψίδα η προσωποποίηση της γης και της θάλασσας και πιο κάτω ο Παράδεισος, με τον Απόστολο Πέτρο να κρατά το κλειδί του Παραδείσου. 

Στο νότιο τόξο έχουμε τις τιμωρίες των αμαρτωλών, σκηνές από την Κόλαση. Στα βόρεια της εισόδου, μεταξύ του νάρθηκα και του ναού, απεικονίζεται η Θεοτόκος Ελεούσα, νότια ο Χριστός Ελεήμων, και στο ανατολικό τόξο οι Προφήτες Ζαχαρίας και Ησαϊας. Στον νάρθηκα συναντούμε διάφορες τοιχογραφίες αναθηματικού χαρακτήρα, καθώς και τοιχογραφίες αγίων. Μέρος του αρχικού ναού ξαναχτίστηκε, μετά από καταστροφές και φθορές που υπέστη κατά καιρούς και γι’ αυτό κάποια μέρη διαφέρουν από την αρχική κατασκευή, όπως για παράδειγμα η διεύρυνση και ενίσχυση της αψίδας του ιερού και η ανακατασκευή το 1959 της αρχικής ξύλινης στέγης, που κάλυπτε μόνο τον κυρίως ναό, ενώ σήμερα καλύπτει και τον νάρθηκα.

Αναφορικά με την πολύ εντυπωσιακή τοιχογράφηση του ναού, πρέπει να πούμε ότι αυτή έγινε σε διάφορες περιόδους και από διαφορετικούς ζωγράφους. Όταν κοιτάξετε την κτητορική επιγραφή στην τοιχογραφία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο νοτιοδυτικό τυφλό τόξο του τοίχου, στα δεξιά της δυτικής εισόδου του κυρίως ναού, αναγράφεται ότι ο ναός τοιχογραφήθηκε τον 12ο αιώνα και συγκεκριμένα το έτος 1105/6 με δωρεά του Μάγιστρου Νικηφόρου. Τοιχογραφίες της περιόδου αυτής θα δείτε στον δυτικό και ανατολικό τοίχο, στο δυτικό και ανατολικό τμήμα του νότιου και βόρειου τοίχου, και στην καμάρα πάνω από αυτά τα τμήματα.
Να σημειώσουμε ότι μερικές από τις πρώτες τοιχογραφίες έχουν επικαλυφθεί από νεότερες, ή έχουν επιζωγραφισθεί. Από τις τοιχογραφίες του 12ου αιώνα, διασώζονται μερικές στο Ιερό, όπως η Μετάληψη των Αποστόλων, διάφοροι Ιεράρχες όπως ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, οι Βαρνάβας και Επιφάνιος, η Ανάληψη του Χριστού, ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, μεταξύ άλλων, επίσκοποι και προτομές Ιεραρχών σε μετάλλια, θαυμάσια δείγματα Κομνήνειας ζωγραφικής, που απηχούν την Τέχνη της Κωνσταντινούπουλης απ’ όπου πιστεύεται ότι καταγόταν ο ζωγράφος.

Μερικές από τις πρώτες τοιχογραφίες καταστράφηκαν, όταν ο ναός επισκευάστηκε, για καλύτερη στήριξη. Στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας του Ιερού Βήματος απεικονίζεται η Θεοτόκος Παντάνασσα, ανάμεσα στους δύο αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Στο μέτωπο της αψίδας, ζωγραφίστηκε τον 14ο αιώνα η Θυσία του Αβραάμ και ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Στο ανατολικό τόξο απεικονίζεται ο Ιησούς Χριστός και δεξιά και αριστερά ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Κάτω από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ βλέπουμε την αγία Άννα και κάτω από την Παναγία, τον άγιο Ιωακείμ. Στο εσωτερικό μέρος του τόξου απεικονίζονται τοιχογραφίες του 14ου αιώνα με τους προφήτες Δαυίδ και Σολομώντα και πιο κάτω απεικονίζεται ένα διακοσμητικό μοτίβο και η αγία Ελένη.

Στο νότιο μισό μέρος της καμάρας έχουμε εικονογραφικό πρόγραμμα από τη ζωή του Χριστού, με τέσσερις σκηνές: τη Γέννηση και την Υπαπαντή πάνω, και τη Βάπτιση και τη Μεταμόρφωση κάτω. Στο κεντρικό τυφλό τόξο πάνω από την είσοδο, βλέπουμε τοιχογραφία με τον κτήτορα της Εκκλησίας Νικηφόρο να προσφέρει τον ναό στην Παναγία, η οποία τον οδηγεί στον Χριστό που απεικονίζεται Ένθρονος και πλαισιωμένος από αγγέλους. Στην τοιχογραφία αναγράφεται η αφιέρωση του δωρητή Νικηφόρου στην Παναγία, η οποία του χάρισε όλα τα αγαθά που απόλαυσε στη ζωή του, και η επίκληση του σ’ αυτή να τον προστατεύσει την Ημέρα της Κρίσεως.
Πίσω από τον κτήτορα Νικηφόρο απεικονίζεται η κόρη του Γεφύρα. Κάτω από την αναθηματική τοιχογραφία βρίσκεται η νότια είσοδος, στην ανατολική πλευρά της οποίας απεικονίζεται η Παναγία να κρατά τον Χριστό βρέφος και αριστερά και δεξιά της οι Αρχάγγελοι. Στη δυτική της πλευρά απεικονίζεται ο Άγιος Γεώργιος. Στο εσωτερικό μέρος του τόξου απεικονίζονται διάφοροι άγιοι, μεταξύ των οποίων και οι τρεις άγιοι Ομολογητές. Στο κέντρο του τόξου υπάρχει οκτάκτινος πέτρινος σταυρός και στο εσωτερικό του τόξου της νότιας εισόδου οι άγιοι Ανάργυροι.

Στο βόρειο μισό του κεντρικού μέρους της καμάρας παρουσιάζεται ακόμα ένα μέρος του εικονογραφημένου προγράμματος από τη ζωή του Ιησού, και συγκεκριμένα η Προδοσία, ο Ελκόμενος στον Σταυρό, η Σταύρωση, ο Ενταφιασμός. Στο κεντρικό βόρειο τόξο παρουσιάζονται οι Μυροφόρες μπροστά στον Κενό Τάφο και η Κάθοδος στον Άδη (Εις Άδου Κάθοδος). Οι τοιχογραφίες αυτές είναι διαφορετικής τεχνοτροπίας από αυτές του νάρθηκα. Διαφέρουν και στο σχέδιο και στα χρώματα . Οι επιδράσεις σ’ αυτές από τη Δύση είναι ευδιάκριτες.

Συνεχίζοντας στο κέντρο του τόξου, υπάρχει Κοινωνία αγίων, τοιχογραφίες του 14ου αιώνα. Στον αριστερό ορθοστάτη ο Άγιος Νικηφόρος είναι μεταγενέστερης περιόδου. Στο κέντρο της ανατολικής πλευράς του δυτικού τόξου απεικονίζεται το Άγιο Μανδήλιο, στο νότιο μισό ο Μωυσής και πιο κάτω Κοινωνία αγίων. Στο εσωτερικό του τόξου απεικονίζονται οι Προφήτες Ησαΐας και Ιερεμίας. Στο δυτικό τμήμα της καμάρας απεικονίζεται η Πεντηκοστή και στο Κέντρο, σε μετάλλιο, η Ετοιμασία του Θρόνου.
Στη νότια πλευρά, πιο κάτω, απεικονίζεται η Ανάσταση του Λαζάρου, και πιο κάτω οι άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη. Στη βόρεια πλευρά της καμάρας απεικονίζεται ο Νιπτήρας και στο δυτικό τυφλό τόξο του βόρειου τοίχου οι Σαράντα Μάρτυρες. Αριστερά τους ο άγιος Σάββας και δεξιά τους ο άγιος Νικήτας. Ψηλά στον δυτικό τοίχο απεικονίζονται η Βαϊοφόρος και ο Μυστικός Δείπνος και πιο κάτω η Κοίμηση της Θεοτόκου.

Μέσα στο Ιερό Βήμα κάτω από την τοιχογραφία των Εισοδίων της Θεοτόκου, έχουμε μια μοναδική τοιχογραφία του 17ου αιώνα που παρουσιάζει τον Χριστό Εμμανουήλ μέσα σε Άγιο Ποτήριο. Μέσα στο ναό σώζεται το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του 16ου αιώνα, καθώς και οι εικόνες Αγίων της ίδιας εποχής που βρίσκονται στη θύρα του Ιερού Βήματος. 

Οι τέσσερεις σημαντικές εικόνες της Εκκλησίας της Ασίνου είναι του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (12ου αιώνα), της Παναγίας (13ου αιώνα), του αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή (14ου – 15ου αιώνα), και του Αποστόλου Πέτρου (15ου αιώνα).

Στην επίσκεψη σας στην Εκκλησία της Ασίνου αξίζει να περιεργαστείτε την κάθε τοιχογραφία / σκηνή, η τεχνοτροπία και οι χρωματισμοί της οποίας θα σας εντυπωσιάσουν.

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...