/*--

Πέμπτη, 20 Νοεμβρίου 2014

ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ - ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Α.) ΘΕΟΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΟΜΕΝΟΣ

I.) Το λυτρωτικό έργο του Χριστού

Ο Θεός της χριστιανικής πίστης δεν είναι «Θεός αποκεκρυμμένος» (Deus absconditus), αλλά «Θεός αποκεκαλυμμένος» (Deus revelatus). Κι αν κατά το παρελθόν μίλησε και φανερώθηκε στους ανθρώπους «πολυμερώς και πολυτρόπως» (Εβρ.1:1), με την Ενανθρώπησή Του ο Θεός «επ’ εσχάτου των ημερών» αυτοαποκαλύπτεται «εν τω Προσώπω» του Ιησού Χριστού1. Ο Χριστός, στον Οποίο «κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς» (Κολ.2,9) με την Ενσάρκωση και Ενανθρώπησή Του, εισέρχεται μέσα στην ανθρώπινη ιστορία συνεχίζοντας το σχέδιο της θείας φιλανθρωπίας, της θείας Οικονομίας. Η Παλαιά Διαθήκη ξεκινά με τη Δημιουργία «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός...» (Γεν.1:1) και η Καινή τελειώνει με τη βεβαιότητα της Δευτέρας Έλευσης του Χριστού «αμήν, ναι έρχου, Κύριε Ιησού» (Αποκ.22:20). Αποκάλυψη, λοιπόν, είναι η πορεία του Θεού μέσα στην ιστορία. Το αποκορύφωμα αυτής της πορείας είναι η Ενανθρώπηση του Θεού στο Πρόσωπο του Ιησού Χριστού2. Η Ενανθρώπηση, κεντρικό γεγονός της Οικονομίας, εκπληρώνει ολόκληρο το παρελθόν και καθορίζει, επίσης, ολόκληρο το μέλλον3.

II.) Η συνέχεια του λυτρωτικού έργου του Χριστού δια της Εκκλησίας

Το λυτρωτικό έργο του Χριστού συνεχίζεται μέσα στον κόσμο από την Εκκλησία4. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη θεολογία, η πραγμάτωση της Εκκλησίας έχει την αφετηρία της στην κοινή και ενιαία ενέργεια του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος5.Όπως, στο έργο της Οικονομίας, προκαταρκτική πηγή και αφετηρία είναι η ευδοκία του Πατρός και ακολούθως υπάρχουν η αυτουργία του Υιού και η συνέργεια του Αγίου Πνεύματος, έτσι και το γεγονός της Εκκλησίας περικλείει μέσα του την κοινή αγαπητική ευδοκία-ελεύθερη από κάθε αιτία και αναγκαιότητα των Προσώπων της Αγίας Τριάδας. Σκοπός της Εκκλησίας είναι η τελείωση των όντων και η ένωσή τους με το Θεό. Υπάρχει πλήρης ταύτιση του σκοπού της Ενανθρωπήσεως του Ιησού Χριστού και της Εκκλησίας. Η Εκκλησία αποτελεί το σκοπό της Ενανθρωπήσεως και τον καρπό του απολυτρωτικού έργου του Χριστού6. Είναι η νίκη του Χριστού έναντι του κόσμου «αλλά θαρσείτε, εγώ νενίκηκα τον κόσμον» (Ιωαν.16:33), όπως ο Ίδιος είπε στους μαθητές Του πριν τη Σύλληψη και τα Πάθη του, ο τόπος της ευλογημένης παρουσίας Του πάνω στη γη, «η ενοίκησίς του μέσα στον κόσμο»7.

Β.) ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Ι.) Η Ιστορική φανέρωση της Εκκλησίας

Το Μυστήριο της Εκκλησίας, το οποίο ενυπάρχει προαιωνίως στη βουλή και πρόνοια του Θεού, εκτυλίσσεται σταδιακά σε μια συνεχή πορεία ολοκλήρωσης και τελείωσης8.Η ιστορική της, όμως φανέρωση, είναι συνυφασμένη με ολόκληρο το απολυτρωτικό έργο του Χριστού και το ιδιαίτερο έργο του Αγίου Πνεύματος, που συνέχει και συγκροτεί «όλον τον θεσμόν της Εκκλησίας». Τα Πρόσωπα της Αγίας Τριάδας ενεργούν και συμβάλλουν κατά ιδιάζοντα τρόπο στη ζωή και την αποστολή της9.Στην Εκκλησία και δια της Εκκλησίας ο Θεός-Πατέρας, η πρώτη αιτία και «αρχή πάντων των αγαθών», συνεχίζει μέσα στον κόσμο την πραγμάτωση του λυτρωτικού Του έργου. Ο Υιός και Λόγος του Θεού ανέλαβε στο Πρόσωπό Του ελεύθερα ολόκληρη την ανθρωπότητα για να την εξαγιάσει και να τη σώσει με την Ενανθρώπησή Του. Το Άγιο Πνεύμα, το οποίο συνευδοκεί και συμπαρίσταται σ’ ολόκληρο το έργο της θείας φιλανθρωπίας, στέλνεται από το Θεό-Πατέρα δια του Υιού «όταν δε έλθη ο παράκλητος ον εγώ πέμψω υμίν παρά του Πατρός, το Πνεύμα της αληθείας ο παρά του Πατρός εκπορεύεται, εκείνος μαρτυρήσει περί εμού» (Ιωαν.15:26) στη χορεία των Αποστόλων, κατά την ημέρα της Πεντηκοστής. Η Εκκλησία είναι το Σώμα του Χριστού, γιατί με την πρόσληψη της ανθρώπινης φύσεως εκ μέρους Του, πραγματώνεται στο Πρόσωπό Του η συνένωση Κτιστού και Ακτίστου, ώστε να μπορεί, πλέον, να συμμετέχει ενυποστάτως η ανθρωπότητα στο έργο της θείας Οικονομίας10. Ο απ. Παύλος, λέει, χαρακτηριστικά: «και αυτόν έδωκε κεφαλήν υπέρ πάντα τη εκκλησία, ήτις εστί το σώμα αυτού, το πλήρωμα του τα πάντα εν πάσι πληρωμένου» (Εφ.1:22-23).

Το Άγιο Πνεύμα, « πανταχού παρών και τα πάντα πληρών», εκδιπλώνει τη δράση του σε ολόκληρο το έργο της θείας Οικονομίας11.Είναι ο φορέας και χορηγός των Άκτιστων Ενεργειών της Αγίας Τριάδος και μαζί με τον Υιό απεργάζεται την ανακαίνιση και τη σωτηρία ολόκληρης της Δημιουργίας. Συγκροτεί, συνέχει και ζωοποιεί την Εκκλησία, ενεργεί τα χαρίσματα μέσα σ’ αυτήν «Διαιρέσεις δε χαρισμάτων εισί, το δε αυτό Πνεύμα» (Α΄Κορ.12:4), οδηγεί στην Αλήθεια, στο Πρόσωπο δηλ. του Ιησού Χριστού «οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωαν.16:13), δίνοντας τη Χάρη στους ανθρώπους να αναγνωρίσουν σ’ Αυτόν την πλήρη Θεότητα και Κυριότητα «ουδείς δύναται ειπείν Κύριον Ιησούν, ει μη εν Πνεύματι Αγίω» (Α΄Κορ.12:3). Στο κήρυγμά του ο απ. Πέτρος (Πραξ, κεφ.2), κατά την ημέρα της Πεντηκοστής, συνδέει την έκχυση του Αγίου Πνεύματος με την αρχή των «έσχατων ημερών». Το Άγιο Πνεύμα καθιστά γεγονός την πρόγευση των Εσχάτων μέσα στην Εκκλησία και φανερώνει τη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο12. Η Καθολική Ενότητα των μελών της Εκκλησίας μεταξύ τους και με το Χριστό είναι Δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Μόνο έτσι ερμηνεύεται και βιώνεται αυθεντικά η Καθολικότητα και η Οικουμενικότητα της Πεντηκοστής13.

ΙΙ.) Το «Είναι» της Εκκλησίας

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν παραπάνω γίνεται κατανοητό ότι, η Κοινωνία και η Ενότητα των Προσώπων της Αγίας Τριάδος αποβαίνουν το Οντολογικό αρχέτυπο της Εκκλησίας. Ο χαρακτήρας της Εκκλησίας, κατά την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, είναι μετα-ιστορικός, γιατί την ύπαρξη και ταυτότητά της, τις αντλεί από την προαιώνια βουλή και πρόνοια του Θεού και η κατεύθυνσή της είναι τα Έσχατα της Ιστορίας, η ερχόμενη Βασιλεία του Θεού14.Η Εκκλησία ζει «εν τω κόσμω» τούτο, αλλά δεν είναι «εκ του κόσμου» τούτου. Είναι η Εκκλησία του Θεού και όχι η εκκλησία του Δήμου. Τα μέλη της, ενώ ζουν στη «μένουσαν πόλιν», τη «μέλλουσαν» επιζητούν15 «ουκ γαρ έχομεν ώδε μένουσαν πόλιν αλλά την μέλλουσαν επιζητούμεν» (Εβρ.13:14). Αυτό δε σημαίνει, ότι η Εκκλησία απορρίπτει τον κόσμο και τούτο θεμελιώνεται στην Ενανθρώπηση και το επί γης έργο του Ιησού Χριστού. Η Εκκλησία προσλαμβάνει, υιοθετεί, ενσωματώνει, εμπλουτίζει, επανανοηματοδοτεί, ανακαινίζει τον κόσμο στο Πρόσωπο του Ιησού Χριστού με τελικό στόχο την ένωση με τον Τριαδικό Θεό και την αγιοποίησή του16. Ζει συγχρόνως σε δύο διαστάσεις: πορεύεται μέσα στην Ιστορία ως ο νέος λαός του Θεού, παράλληλα, όμως, είναι σταθερά προσανατολισμένη προς το μέλλον, προς τα Έσχατα της Ιστορίας17. Η ταυτότητά της είναι Εσχατολογική. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, επισημαίνει με χαρακτηριστικό τρόπο: «Ένθα γαρ η κεφαλή εκεί και το σώμα» (Ομιλία εις Εφ. 3,2,PG 62,26).

Η Εκκλησία πραγματώνεται κατεξοχήν στα Μυστήριά Της18. Δεν είναι μια αφηρημένη ιδεολογία, ή ένα καθίδρυμα που παρέχει τη χάρη του Θεού δίνοντας ηθικές επιταγές στους πιστούς της, αλλά μια κοινότητα Μυστηριακή. Εκκλησία και Μυστήρια δεν είναι δύο διαφορετικές και ξέχωρες πραγματικότητες, όπως τις διδάσκει η σχολαστική θεολογία, προϊόντα ενός ιεροκρατικού μηχανισμού που μεταδίδει τη Θεία Χάρη μέσα από θεοσύστατες τελετές. Τα Μυστήρια της Εκκλησίας είναι μια βιωμένη πραγματικότητα για τα μέλη της, όπου με την εσωτερική μετοχή τους στο Θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού, έρχονται σε προσωπική Κοινωνία μαζί Του19. Είναι η ζωογόνος και διηνεκής παρουσία και δράση του Τριαδικού Θεού μέσα στην Κτίση και την Ιστορία και αποτελούν φανερώσεις και λειτουργίες του ίδιου του Σώματος του Χριστού, ώστε να εξεικονίζουν και να αποτελούν την πρόγευση της Βασιλείας του Θεού. Ο Νικόλαος Καβάσιλας, αποτυπώνει με εναργή τρόπο την ταύτιση που υπάρχει μεταξύ Εκκλησίας και Μυστηρίων: «Σημαίνεται η Εκκλησία εν τοις μυστηρίοις· ουχ ως εν συμβόλοις... ου γαρ ονόματος ενταύθα κοινωνία μόνον ή αναλογίας ομοιότης, αλλά πράγματος ταυτότης» (Εις την θείαν Λειτουργίαν ΛΘ΄,πβ. ΛΗ΄,PG 150,452-53).

Η Θεία Ευχαριστία είναι το Καθολικό Μυστήριο της Εκκλησίας. Μάλιστα, η πρώτη Εκκλησία συγκέντρωνε σε μία ενότητα το Βάπτισμα, το Χρίσμα και τη Θεία Ευχαριστία, δίνοντάς τους τον τίτλο Μύηση20.Επίσης, στην αρχαία Εκκλησία, κανένα Μυστήριο δεν τελούνταν εκτός της Θείας Λειτουργίας21 και αρκετά Μυστήρια, όπως η Βάπτιση, ο Γάμος, το Ευχέλαιο, αρχίζουν με την εκφώνηση «Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός...»,όπως ακριβώς αρχίζει και η Θεία Λειτουργία, δείγμα της οργανικής σχέσης τους κατά το παρελθόν. Το «Είναι» της Εκκλησίας, η υπόστασή της, η βαθύτερη ουσία της είναι Ευχαριστιακή. Στο έργο του «Περί της εν Χριστώ ζωής» ο Νικόλαος Καβάσιλας αποφαίνεται: «Διά ταύτα και τοις άλλοις μυστηρίοις το τελείοις είναι παρέχεται μόνη τελετών η ευχαριστία». Θεία Ευχαριστία και Εκκλησία είναι δύο απολύτως ταυτόσημες πραγματικότητες, αφού με τη Θεία Ευχαριστία ενώνονται τα μέλη της Εκκλησίας με το Χριστό και παρέχεται σ’ αυτά η τελείωση, η αφθαρτοποίηση, η Ανακεφαλαίωση του Σώματος εν Χριστώ. Σύμφωνα με τον Ιωάννη Χρυσόστομο: «Τότε πληρούται η κεφαλή, τότε τέλειον σώμα γίνεται, όταν ομού πάντες ώμεν συνημμένοι και συγκεκολλημένοι» (Προς Εφεσίους Ομιλία Γ΄, 1, PG 62,26).

(συνεχίζεται)

Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Μανουσάκη

Σημειώσεις : 

1 Βλ. Φλωρόφσκυ Γ., «Θέματα Ορθοδόξου Θεολογίας», εκδ. Άρτος Ζωής, Αθήνα2, 1989,σ. 45
2Βλ. Φλωρόφσκυ Γ.,«Αγία Γραφή, Εκκλησία, Παράδοσις»,Πουρναράς,1991,σ15
3 Βλ. Cullmann O., «Χριστός και Χρόνος», μετ. Αρχιμ. Παλ. Κουμάντος, εκδ. Άρτος Ζωής, Αθήνα, 1997,σ.80
4 Στο ίδιο, σ.σ.51-52
5 Βλ. Γιαγκάζογλου Στ., «Περί Εκκλησίας», στο «Δόγμα, Πνευματικότητα και Ήθος της Ορθοδοξίας», τ. Α΄,ΕΑΠ, Πάτρα 2002, κεφ.3,σ.177
6 Ό.π., Αθήνα2, 1989,σ. 184
7 Στο ίδιο, σ.191
8 Βλ. Γιαγκάζογλου Στ., «Περί Εκκλησίας», στο «Δόγμα, Πνευματικότητα και Ήθος της Ορθοδοξίας», τ. Α΄,ΕΑΠ, Πάτρα 2002, κεφ.3 σ.σ.173-175
9 Στο ίδιο,σ.177
10 Στο ίδιο, σ. 178
11 Στο ίδιο, σ.σ. 178-179
12Βλ. Cullmann O., «Χριστός και Χρόνος», μετ. Αρχιμ. Παλ. Κουμάντος, εκδ. Άρτος Ζωής, Αθήνα, 1997,σ.81
13 Βλ. Φλωρόφσκυ Γ., «Θέματα Ορθοδόξου Θεολογίας», εκδ. Άρτος Ζωής, Αθήνα2, 1989,σ.σ.198-199
14 Βλ. Γιαγκάζογλου Στ., «Περί Εκκλησίας», στο «Δόγμα, Πνευματικότητα και Ήθος της Ορθοδοξίας», τ. Α΄,ΕΑΠ, Πάτρα 2002, κεφ.3,σ.σ.160-161και σ.173
15 Βλ. Αντωνόπουλος Α., «Η Ερμηνευτική Διαχρονικότητα στην Ορθόδοξη Θεολογία», στο «Διαχρονικές συνιστώσες της χριστιανικής θεολογίας στην Ορθοδοξία», τ.Γ΄,ΕΑΠ, Πάτρα 2002, κεφ. 3, σ.239 και σ.229
16 Στο ίδιο, σ. 255
17 Βλ. Γιαγκάζογλου Στ., «Περί Εκκλησίας», στο «Δόγμα, Πνευματικότητα και Ήθος της Ορθοδοξίας», τ. Α΄,ΕΑΠ, Πάτρα 2002, κεφ.3,σ.175
18 Στο ίδιο, σ.σ. 185-186
19 Βλ. Φλωρόφσκυ Γ., «Θέματα Ορθοδόξου Θεολογίας», εκδ. Άρτος Ζωής, Αθήνα2, 1989,σ.184



+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...