/*--

Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2014

Χριστούγεννα στο Βυζάντιo

Στις 25 Δεκεμβρίου 1927 δημοσιεύτηκε στη "Μακεδονία" το κείμενο του καθηγητή του πανεπιστημίου Ιωάννη Β. Παπαδόπουλου με τίτλο "Χριστούγεννα στο Βυζάντιο", "Το προσκύνημα του βασιληά στο ναό της Αγίας Σοφίας" και υπέρτιτλο "Από τα παληά του γένους"

Η λαμπροτέρα από τας τελετάς αι οποίαι διεξήγοντο εις τα ανάκτορα και την Αγίαν Σοφίαν της Κωνσταντινουπόλεως, ήτο ο πανηγυρισμός της εορτής των Χριστουγέννων. Με αφάνταστον ιδία μεγαλοπρέπειαν εγίνετο η μετάβασις του βασιλέως εις την Αγίαν Σοφίαν. Την παραμονήν της εορτής ηρωτάτο ο βασιλεύς αν θα ήθελε να διεξαχθεί η τελετή. Επί τη καταφατική αυτού απαντήσει ειδοποιούντο πάραυτα άπασαι αι πολιτικαί και στρατιωτικαί αρχαί της πρωτευούσης, όπως λάβωσι τα κατάλληλα μέτρα. 

Και αμέσως ο Κατεπάνω, ο Δομέστικος των Βασιλικών, οι δύο Δήμαρχοι (οι αρχηγοί των Βενέτων και Πρασίνων), ο Δομέστικος των Νουμέρων, ο Κόμης των Τειχέων, ο Δρουγκάριος της Βίγλας και ο των Πλωίμων εκινητοποίουν τας υπ' αυτούς δυνάμεις, όσαι θα ελάμβανον μέρος εις την παράταξιν. Αφ' ετέρου ο Ύπαρχος της πόλεως αμέσως επελαμβάνετο του καλλωπισμού των δρόμων δι' ων θα διήρχετο η βασιλική πομπή, διακοσμών αυτάς με δάφνην, μυρσίνην, δενδρολίβανον, κισσόν "και άλλοις όσα ο τότε φέρει καιρός ευώδεσί τε και ποικίλοις άνθεσιν" (Πορφ. Βόννης, σελ. 6).

Ειδοποιούνται προσέτι άπασαι αι οργανώσεις, αι αδελφότητες και αι Συντεχνίαι. Εκ των τελευταίων τούτων, η των βεστιοπρατών και των αργυροπρατών απέστελναν τα πολυτιμότερα εμπορεύματά των προς διακόσμησιν της βασιλικής παρόδου, ήτοι τάπητας, υλοσορικάς οθόνας, τρίχαπτα, χρυσά και αργυρά σκεύη, εις τρόπον ώστε ολόκληρος ο δρόμος, τον οποίον διέσχιζεν η βασιλική πομπή, προσελάμβανεν όψιν φαντασμαγορικήν με τας γκιρλάντας, τους εξ ανθέων πλοκάμους, τους πολυτελείς τάπητας, τας πολυφώτους χρυσάς και αργυράς κανδήλας, τους πολυελαίους, τας αλύσεις, τα τρίχαπτα, τους τάπητας, τα εκατέρωθεν της παρόδου τοποθετημένα ποικίλα χρυσά και αργυρά σκεύη και με όλα εκείνα τα θεσπέσια καλλιτεχνήματα, το προνόμιον της κατασκευής των οποίων είχον τα βυζαντινά εργαστήρια.
Ο Χριστός με τον αυτοκράτορα Kωνσταντίνο Mονομάχο και την αυτοκράτειρα Zωή. Ψηφιδωτό, ναός Αγίας Σοφίας, Κωνσταντινούπολη.

Παράταξη επισήμων, ανάκτορα

Ολίγον προ της τελετής ήρχιζον να παρατάσσωνται τα στρατεύματα και τα συστήματα της πόλεως: Ήτοι αι αδελφότητες και αι οργανώσεις και αι συντεχνίαι. Και πρώτοι μεν ετοποθετούντο οι του Δικαστικού κλάδου, κατόπιν οι ευπατρίδαι, είτα οι νομικοί και εφεξής μέχρι της Αγίας Σοφίας, οι ξένοι πρεσβευταί, αι αδελφότητες και συντεχνίαι, οι ιατροί, οι αθληταί, οι μουσικοί κ.τ.λ. Εν τω μεταξύ εν τοις ανακτόροις εσχηματίζετο η πομπή.

Σημειωτέον όμως ότι τα ανάκτορα της Κων/πόλεως δεν ήσαν εν κτίριον αυτοτελές. αλλά σύμπλεγμα πολλών και διαφόρων ανακτόρων αποτελούντων πόλιν ολόκληρον. Τα ιδιαίτερα διαμερίσματα του βασιλέως ευρίσκοντο εις το κεντρικόν κτίριον. Τούτο δε είνε το καλούμενον Ιερόν ή Θεοφύλακτον παλάτιον ή απλώς ο κοιτών. Το αρχαιότατον των ανακτόρων ήτο το της Δάφνης, όπερ εκτίσθη και κατωκήθη παρά του Μεγάλου Κωνσταντίνου (περί του ανακτόρου της Δάφνης, όρα εμήν πραγματείαν εν τω περιοδικώ της Γαλλικής Ακαδημίας: Comptes Reudus de l'Acad. des Inser: er Belles Lettres, 1920, σελ. 23). 

Έθος δε πανάρχαιον επεκράτει άπασαι αι βασιλικαί πομπαί να εκκινώσιν αποκλειστικώς από του Ανακτόρου τούτου. Έκειτο δε εις την νοτιοδυτικήν γωνίαν του περιβόλου των ανακτόρων όπισθεν του [κατοπινού] τεμένους Σουλτάν Αχμέτ, εκεί ακριβώς όπου ευρίσκεται σήμερον η κτηνιατρική σχολή. Πρέπει δε τις να υπολογίση απόστασιν μεταξύ αυτού και της Αγίας Σοφίας ίσην από του Λευκού Πύργου μέχρι του Μεδιτεράνεαν. Το ανάκτορον της Δάφνης απηρτίζετο κυρίως από μίαν μεγάλην αυλήν (χωλ), έχουσαν προς ανατολάς μεν την εκκλησίαν του πρωτομάρτυρος Στεφάνου, προς δυσμάς δε μίαν μεγάλην αίθουσαν τελετών. 
                                Ναός Αγίας Σοφίας, Κωνσταντινούπολη.

Άφιξη επισήμων, ένδυση αυτοκράτορα

Την ημέραν των Χριστουγέννων ήρχιζον να καταφθάνουν εις τα ανάκτορα περιβεβλημένοι με τας βαρυτίμους αυτών στολάς οι μεγάλοι βαθμούχοι του Κράτους ήτοι: Μάγιστροι, Ανθύπατοι, Στρατηγοί, Κλεισουράρχαι (Πορφυρ. σελ. 10). Άπαντες ετοποθετούντο εις την βορείαν αίθουσαν του Αυγουστέως, ανακτόρου κειμένου παρά το της Δάφνης, ενώ αφ' ετέρου οι αυλικοί βαθμούχοι και θεράποντες έφερον την βασίλειον στολήν μετά των σκήπτρων και διαδημάτων, τοποθετούντες αυτήν επί των τραπεζών εν τω μέσω της αυλής του ανακτόρου της Δάφνης. 

Μετ' ολίγον ειδοποιείτο ο Βασιλεύς, όστις συνοδευόμενος υπό ευνούχων αυλικών θεραπόντων (κουβικουλαρίων) εγκατέλειπε το ιερόν ανάκτορον και μετέβαινε εις το της Δάφνης. αφού δε ησπάζετο τας εικόνας του ναού του Αγίου Στεφάνου, εισήρχετο εις την αίθουσαν των τελετών, ενώ οι αυλικοί θεράποντες (βεστήτορες) μεταφέροντες μετά παρατάξεως την βασίλειον στολήν, ενέδυον τον βασιλέα ψάλλοντες γραφικά ρητά (όπως γίνεται σήμερον προκειμένου περί πανηγυρικής ενδύσεως αρχιερέως) "περίζωσε την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου, Δυνατέ", "η δεξιά σου χειρ, Κύριε δεδόξασται εν ισχύι", "η δεξιά σου χειρ έθραυσεν εχθρούς", "έθεσαν επί την κεφαλήν αυτού στέφανον εκ λίθων τιμίων", "ούτω λαμψάτω το φως ημών έμπροσθεν των ανθρώπων" κτλ.

Μετά την συμπλήρωσιν της αμφιέσεώς του ο Βασιλεύς συνοδευόμενος (δηριγευόμενος) υφ' απάντων των αυλικών αρχόντων μετέβαινεν εις το παρακείμενον ανάκτορον του Αυγουστέως, και εισερχόμενος εις την νοτίαν αυτού αίθουσαν, εδέχετο τους μεγάλους βαθμούχους του Κράτους, οίτινες ως είδομεν, ανέμενον εν παρακειμένη αιθούση. Ούτοι εισερχόμενοι, προσεκύνουν τον Βασιλέα.

Ετοιμασία πομπής

Νυν ο Βασιλεύς περιστοιχιζόμενος υπό των μεγάλων βαθμούχων και ακολουθούμενος υπό των αυλικών, μετέβαινεν εις το παρακείμενον ανάκτορον, ένθα ευρίσκετο η μεγάλη αίθουσα των τελετών, η προσδίδουσα το όνομά της εις το σύνολον του Μεγάρου τούτου, το "Μέγα Κονσιστώριον". Εδώ από ενωρίς ήρχιζεν να σχηματίζεται η παράταξις, ήτις θα προηγείτο της βασιλικής πομπής. Επειδή δε η όλη πομπή εσυμβόλιζε την έξοδον των Εβραίων εκ της Αιγύπτου και την κατεύθυνσιν αυτών προς την Χαναάν, επικεφαλής ετίθετο η Ράβδος του Μωυσέως φυλασσομένη επιμελώς εν ιδιαιτέρω διαμερίσματι των ανακτόρων. Μετά την ράβδο ήρχετο ο Σταυρός του Μεγάλου Κωνσταντίνου και κατόπιν πολυπληθέστατος εσμός βαθμούχων κρατούντων τα εμβλήματα και τας σημαίας της Αυτοκρατορίας ήτοι: Σίγνα, Αετούς, Βάνδα, Καμπεθικτόρια, Λάβαρα, Λαυρέτα, Ευτύχια, Φλάμουλα, Δραγόνια, Μαρσούπια. 

Πολλά τούτων ήσαν σημαίαι ή εμβλήματα κατανικηθέντων εχθρών. Εκτός τούτων εκομίζοντο ενταύθα εκ του θησαυροφυλακείου και έτερα τιμαλφή αντικείμενα προερχόμενα εκ της λαφυραγωγίας εχθρικών στρατοπέδων και πόλεων: ήτοι θρόνοι, τράπεζαι, λεκάναι και διάφορα σκεύη και δοχεία χρυσά κτλ. Άπαντα τ' ανωτέρω εφέροντο υπό αξιωματικών διαφόρων βαθμών περιβεβλημένων με γραφικωτάτας ποικιλοχρόους στολάς.

Έναρξη πομπής

Η πομπή τοιουτοτρόπως συμπληρωθείσα, προχωρεί προς την Αγίαν Σοφίαν προπορευομένης της Ράβδου του Μωυσέως υπό τας επευφημίας των εκατέρωθεν παρατεταγμένων στρατευμάτων και των σωματείων και αδελφοτήτων, τας οποίας ανωτέρω ανέφερα. Και κατά πρώτον η βασιλική πομπή προχωρούσα συνήντα τας δικαστικάς αρχάς, αίτινες προσεφώνουν τον βασιλέα και επευφήμουν κατά πανάρχαιον έθιμον Λατινιστί (Πορφ. σελ. 11).

Μετά ταύτα οι παρατεταγμένοι Βένετοι ήρχιζον να ψάλλουν εις ήχον Γ' "Αστήρ τον ήλιον προμηνύει εν Βηθλεέμ Χριστόν ανατείλαντα εκ Παρθένου". Τότε ο βασιλεύς ίστατο και ήρχιζον αι εξής επευφημία: Οι Κράκται. "Πολλά, πολλά, πολλά". Ο λαός απήντα: "Πολλά έτη εις πολλά". Οι Κράκται: "Πολλοί υμίν χρόνοι η ένθεος βασιλεία". Ο λαός. "πολλοί υμίν χρόνοι. Πολυχρόνιον ποιήσαι Κύριος την Αγίαν βασιλείαν σας εις πολλά έτη". Περαιτέρω οι παρατεταγμένοι Πράσινοι άμα τη προσεγγίσει της βασιλικής πομπής ήρχιζαν να ψάλλουν εις ήχον Γ'. "Ο αμήτωρ εν Ουρανοίς, απάτωρ τίκτεται επί της γης. Ο φυτουργός των ανθρώπων φιλάνθρωπος καταδέχεται άνθρωπος γεννηθήναι". 

Ισταμένου δε του Βασιλέως και ενταύθα ήρχιζον αι επευφημίαι "τα άκτα". Οι κράκται. "πολλά, πολλά, πολλά". Ο λαός. "πολλά έτη εις πολλά". Οι κράκται. "Πολλοί υμίν χρόνοι η εκλογή της Τριάδος". Ο λαός. "Άγιε, Άγιε, Άγιε". Περαιτέρω έτερον σώμα παρατεταγμένων Βενέτων ήρχιζε να ψάλλη εις ήχον Γ' "Σειράς (αλύσεις) ρηγνύων της αμαρτίας σπαργανούται Θεός εν Φάτνη" και περαιτέρω οι Λευκοί "Αστήρ προτρέχει και λάμπει εν σπηλαίω, τον Δεσπότην του ηλίου τοις μάγοις καταμηνύσαι. Βρέφος γαρ ώφθη και σαρξ εκ της Παρθένου την παλαιάν παρακοήν του Αδάμ εξαφάνιζεν. αυτός το κράτος υμών, Δεσπόται, εις μήκος χρόνων φυλάξει εις ανέγερσιν Ρωμαίων".

 Και ούτω η βασιλική πομπή εν μέσω ακρατήτου ενθουσιασμού, φαιδρών ασμάτων, ουρανομήκων επευφημιών, έφθανε προ των πυλών της Αγίας Σοφίας, ένθα ανέμενεν ο Πατριάρχης.


+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...