/*--

Παρασκευή, 16 Ιανουαρίου 2015

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΗΛΕΙΑΣ

Περιεχόμενα
1.Πρόλογος……………………………………………
2. Άγιος Ιωάννης στο Τζαμί Πηνείας
Παναγία η αφνιώτισσα ……………………………
3.Παναγία Καθολική Γαστούνης………………………..
4.Το Βυζαντινό μοναστήρι της Παναγίας της Βλαχέρνας.
5.Ιερά Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος……………
6.Ιερός Ναός Αγίας Σοφίας Ανδραβίδας……………
7.Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου Φραγκοπηδήματος……
8.Παναγία η Κρεμαστή…………………………………
9.Ιερό μοναστήρι Παναγίας της Σκαφιδιώτισσας……
10.Ιερά Μονή Φραγκαβίλλας………………………….
11.Ιερά Μονή Προφήτου Ηλία…………………………
12.Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Αμαλιάδας……………
13.Βιβλιογραφία………………………………………

Πρόλογος

Το θέμα μας για την ερευνητική εργασία ήταν τα εκκλησιαστικά μνημεία της Ηλείας. Προσπαθήσαμε να συλλέξουμε διάφορες πληροφορίες από βιβλιογραφία αλλά και από το διαδίκτυο. Στην έρευνα μας παρουσιάζονται τα εκκλησιαστικά μνημεία των δήμων Ήλιδας, Πηνειού καθώς και τα σημαντικότερα μοναστήρια της ευρύτερης περιοχής της Ηλείας. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν μέσα από την συλλογή πληροφοριών να αναδείξουμε τη σπουδαιότητα των εκκλησιαστικών μνημείων καθώς και την συνεισφορά τους στο θρησκευτικό συναίσθημα των κατοίκων. Για την επιτυχία του σκοπού αυτού χωριστήκαμε σε τρεις ομάδες όπου η κάθε μια αναζήτησε πληροφορίες για κάθε περιοχή που προαναφέραμε.

Στην προσπάθεια μας αυτή αντιμετωπίσαμε διάφορα προβλήματα τα οποία ξεπεράσαμε με τη βοήθεια των καθηγητών μας κ. Πέτρο Παπαδόπουλο και κ. Παναγιώτη Ξύδη. Όπως ήταν φυσικό στην παρούσα ερευνητική εργασία δεν προλάβαμε να αναφερθούμε σε όλα τα εκκλησιαστικά μνημεία της Ηλείας αλλά σε ένα μέρος αυτών. Ελπίζουμε σε επόμενες εργασίες να συμπληρώσουμε τα όποια κενά αφήσαμε διότι ο πλούτος των εκκλησιαστικών μνημείων της Ηλείας είναι τεράστιος.

 ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΤΟ ΤΖΑΜΙ ΠΗΝΕΙΑΣ

Στην περιοχή του Τζαμί (σήμερα Gραία) υπήρχε ένα εκκλησάκι του Αγιάννη που γιορτάζει στις 29 Αυγούστου. Το εκκλησάκι αυτό ήταν από την Τουρκοκρατία αφού μάλιστα κατά την παράδοση συνυπήρχε με ένα τούρκικο τζαμί στον ίδιο χώρο. Το τζαμί αυτό με απόφαση της τοπικής επαρχιακής διοίκησης τότε με έπαρχο κάποιον Κοτσομήτη από του Σκλίβα γκρεμίστηκε.Η εκκλησία όμως συντηρήθηκε και κάθε χρόνο στις 29 Αυγούστου γύρω από το χώρο της εκκλησίας γινόταν εμποροζωοπανήγυρις, η οποία τον προπερασμένο αιώνα διαρκούσε δεκαπέντε ημέρες ενώ μέχρι τα μέσα περίπου του περασμένου αιώνα (1960) το πανηγύρι διαρκούσε μία βδομάδα. Σήμερα βέβαια έχει περιοριστεί μόνον στο θρησκευτικό μέρος (Εσπερινός-Λειτουργία) και φτιάχνονται παράγκες μόνον για γουρνοπούλα κατά παράβαση μάλιστα των θρησκευτικών κανόνων της νηστείας της 29ης Αυγούστου.

Παναγία η Αφνιώτισσα 

Στην περιοχή της Πηνείας εντοπίστηκε ο ναός της Παναγίας της αφνιώτισσας, νοτιανατολικά του ομώνυμου χωριού του ήμου Αμαλιάδος. Είναι χτισμένος στη δεξιά όχθη του Μπεσεραίικου ρέματος. Παλαιότερη ισοπέδωση του περιβάλοντος χώρου είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή τάφων, του ερειπωμένου νάρθηκα καθώς και άλλων οικοδομικών λειψάνων. Στη σημερινή του μορφή είναι τρίκλιτη βασιλική που καλύπτεται με ενιαία διρρυτη στέγη. Ανατολικά καταλήγει σε τρεις αψίδες από τις οποίες η κεντρική είναι πεντάπλευρη και οι πλάγιες τρίπλευρες. Στο ναό έγινε καθαρισμός και μερική ανασκαφή η οποία ανακάλυψε το νάρθηκα καθώς και τις παλαιότερες φάσεις των αψίδων της ανατολικής πλευράς. Στο ναό έγιναν έρευνες από τους συντηρητές της έκτης εφορίας για την ύπαρξη τοιχογραφικού στρώματος κάτω από τα νεώτερα επιχρίσματα, χωρίς θετικά αποτελέσματα. Τα ευρήματα από την ανασκαφική έρευνα έδειξαν ότι ο ναός χρονολογείται από τη μέση βυζαντινή περίοδο.


Ο Ορθόδοξος Ναός της Παναγίας της Καθολικής Γαστούνη

Αρχικά η παρέλευση τόσων αιώνων, δεν έχει προκαλέσει μεγάλη ζημία στις εικόνες και τις τοιχογραφίες του ναού. Όσο επιπόλαια ενεργεί του Ιωαννίκιος, το 1702, να ζωγραφίσει εκ νέου αυτές .Επίσης ο ναός αυτός γιορτάζει κάθε τρίτη το Πάσχα και το δεκαπενταύγουστο. Η εικόνα τις πανάγιας είναι θαυματουργή. Οι άνθρωποι τις περιοχής τρέφουν βαθύτατα σεβασμό σ΄αυτην και, στις διάφορες αναλγές τους, επικαλούνται την συνδρομή τις. Τ΄ όνομά τις δεν έχει καμία σχέση με του καθολικούς, αλλά μας δείχνει την απέραντη, την καθολική αγάπη τις για όλους τους ανθρώπους .Η καθολική της Γαστούνης φέρνει την τάση και τις επιδράσεις των εκκλησιών της Αργολίδας που κατά το Μανόλη Χατζηδάκη στην <<Ιστορία του Ελληνικού Έθνους>> <<βασίζοντας στον οργανωμένο εμπλουτισμού της χρωματικής ποικιλίας στους επίπεδους τοίχους, κι όχι μόνο στον τονισμό των αρμών, αλλά και με σχέδια περίτεχνα.<< 

Είναι ύψος 0,87 μέτρου και πλάτους 0,66, είναι ωραία και κιτρινωπή, επί θρόνου ήδη και επάργυρος, αρκούντως αρχαία, ουχί δε εκ κηρομαστίχης, ως νομίζεται και ως είναι τω όντι εκ κηρομαστίχης η αρχαιότατη εικών της Θεοτόκου εν Μεγάλο Σπηλαίο, αλλ’ είναι ομοιότατη της Παναγίας του Βαρθολομιού, αμφότεροι του 12ου αιώνος>>. Ο κ. Κώστας Λούμπας αναφερόμενος σε μια μεγάλη μεταγενέστερη εικόνα, γράφει: <<Την εικόνα διαστάσεων 2Χ1,5 μ., έκανε ο αγιογράφος Σοφοκλής Α’, στηριζόμενος σε διηγήσεις κατοίκων και όπως ο ίδιος σημειώνει: <<…παρακινηθείς εκ της φήμης ταύτης έσυρα της γραφίδα ζητών την συγγνώμην την φαντασιοδεστέρων καλλιτεχνών>>. υο αρχαιολόγοι του Υπουργείου Πολιτισμού, υποστηρίζουν ότι το βόρειο και δυτικό μέρος του ναού, παρουσιάζει αρχιτεκτονικά στοιχεία του 6ου μ.Χ. αιώνα.  

Εκεί υπήρχε και καταπακτή. Αυτό θα πρέπει να σημαίνει, ότι ο σημερινός ναός χτίστηκε πάνω σε θεμέλια άλλου παλαιότερου ή ότι η ανέγερση του υπάρχοντος σήμερα, άρχισε από τον 6ο αιώνα και τελείωσε κατά τον 11ο ή 12ο αιώνα. Νομίζω ότι η δεύτερη εκδοχή, φαίνεται ελάχιστα πιθανή. Εντύπωση προκαλεί στον επισκέπτη η μεγάλη εικόνα του 1880, που αναπαριστά με αρκετή αφέλεια διάφορες στάσεις από ένα τοπικό θαύμα στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, το 1580. Επειδή η εικόνα της Παναγίας προκαλούσε θαυμασμό και λατρεία στον κόσμο της περιοχής, ο Τούρκος πασάς της Γαστούνης, ενοχλήθηκε και πρόσταξε έναν αράπη να την κομματιάσει με το τσεκούρι. Οι Τούρκοι εξαγριώθηκαν και απειλούσαν σφαγή κατά των χριστιανών της Γαστούνης, γιατί τους θεώρησαν ως υπαίτιους του εξαφανισμού του παλικαριού τους. 

Οι βυζαντινοί ναοί που χτίστηκαν στην περιοχή μας πριν ή και στα χρόνια της παντοδυναμίας των φράγκων, διακρίνονται για την αρχιτεκτονική τους μορφή και την αισθητική τους χάρη. Οι σωστές αναλογίες, η αρμονική τους διαρρύθμιση μέσα και έξω, οι πολλές τοιχογραφίες και οι θαυμάσιες εικόνες, δείχνουν ξεκάθαρα ότι οι Έλληνες με πολλή άνεση αλλά και φαντασία κατασκεύασαν αυτούς και τους συντηρούσαν στα χρόνια της Κουγκέστας . Αυτό δείχνει ότι οι Έλληνες, αν και καταδυναστεύονταν από τους Λατίνους, όχι μόνο δεν λύγισαν, αλλά δεν έδειξαν ποτέ καμιά διάθεση συμβιβασμού και υποχώρησης. 

Ο ναός της Παναγίας της Καθολικής στη Γαστούνη, είναι χτισμένος τον 11ο αιώνα ή, κατά την επικρατέστερη άποψη, στα μέσα του 12ου αιώνα. Έχει μήκος 14,50 μ. και πλάτος 10 μ., χωρίς τη μεταγενέστερη προσθήκη του. Είναι βυζαντινού ρυθμού και έχει σχήμα σταυρού. Η μεταγενέστερη προσθήκη στη δυτική του πλευρά αλλάζει κάπως την αρμονία του. Ο υψηλότερος θόλος του είναι οκτάεδρος. Στη βορινή πύλη του το οξυκόρυφο τόξο προδίνει γοτθική τεχνοτροπία, όπου μπορεί να θεωρηθεί ως η μοναδική ένδειξη δυτικής επίδρασης.

 ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΒΛΑΧΕΡΝΑΣ

Βρίσκεται 2,5 χλμ NA από την Kυλλήνη. Tο καθολικό του γυναικείου μοναστηριού είναι τρίκλιτη βασιλική με εξωνάρθηκα, εσωνάρθηκα, πρόναο και κυρίως ναό. Tο μοναστήρι, όπως φαίνεται από την αρχιτεκτονική του, άρχισε να χτίζεται κατά τους Βυζαντινούς Χρόνους (τέλος 12ου αι.) και ολοκληρώθηκε από τους Φράγκους. Στο εσωτερικό του έχει αξιόλογες αγιογραφίες και την ωραία εικόνα της Παναγίας της Bλαχέρνας. Λίγο πιο μακριά από τη Γλαρέντζα, μέσα σε μια θαυμάσια κοιλάδα, σκεπασμένο από αιωνόβιες ελιές, βρίσκεται το αρχαίο μοναστήρι των Βλαχερνών, με την βυζαντινή εκκλησία, που οι Φράγκοι την είχαν εν μέρει μετατρέψει σε γοτθικού ρυθμού. Εκεί μέσα σώζονται τάφοι παλαιών Φράγκων μεγιστάνων με κομψά ανάγλυφα οικόσημα με λατινικές επιγραφές. Η Βλαχέρνα, Μονή της Παναγίας των Βλαχερνών (και η γύρω περιοχή), βρίσκεται Ν.Α. της Γλαρέντζας. Ο Ιερός Ναός της Παναγίας κτίσθηκε μεταξύ Ι-ΙΒ αιώνα με φράγκικες προσθήκες.  

Ο ναός είναι αφιερωμένος στο Γεννέσιο της Θεοτόκου. Η Μονή αυτή, την οποία ο William Gell αναφέρει ως "Monastery Blakeriana", έλαβε το όνομα Βλαχέρνα σε ανάμνηση της Μονής των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Μνημονεύεται δε αυτή στο έμμετρο έργο "Άνθη νοητά" του λογίου από την Σκόπελο του ΙΗ αιώνα Κωνσταντίνου Καισαρείου απόντε. Εδώ, σ' αυτό το μοναστήρι μπορεί να περάσει κανείς ώρες καλογερικές πραγματικά πολιτισμένες. Στο μοναστήρι τούτο όλα είναι πρόσχαρα, καθαρά, ευχάριστα, άνετα. Και οι άνθρωποι' του μπορούν να σου προσφέρουν λαμπρά δείγματα εσωτερικής καλλιέργειας, πολιτισμού και ανθρωπισμού.Το Μοναστήρι είναι κτισμένο μέσα σε μια θαυμάσια κοιλάδα, σκεπασμένο από αιωνόβιες ελιές και πράσινη συμφωνία δέντρων, θάμνων και λουλουδιών. Μέσα σε τέτοια κατατόπια, χτισμένο με πολύτεχνη σοφία σε αέρινο και ηλιοφώτιστο πλάτωμα, βρίσκεται το μοναστήρι της Παναγίας των Βλαχερνών με την εξαίσια φραγκοβυζαντινή εκκλησία του. Στον ευρύχωρο περίβολο του ανοιχτόκαρδα αναδίνουν φιλόξενη διάθεση, άλλωστε φιλοξενούν και στεγάζουν ένα γηροκομείο.

                    
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ

Ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα ιστορικά προσκυνήματα στην περιοχή της Ηλείας είναι αυτό της Μεταμορφώσεως Του Σωτήρος στη Βουλιαγμένη (Μπουρντάνου) της Πηνείας. Βρίσκεται μερικές εκατοντάδες μέτρα έξω από το χωριό, το .. Βουλιαγμένης του ήμου Πηνείας.Η σημερινή μορφή του Καθολικού της Μονής είναι βασιλική χωρίς τρούλο, αν και για παλαιότερα αναφερόταν ότι ήταν βασιλική με τρούλο.Η Εκκλησία λειτουργεί κάθε Πέμπτη και την τέταρτη Κυριακή κάθε μήνα. Επίσης, αγρυπνίες γίνονται στις 24 Σεπτεβρίου (μνήμη του Αγίου Σιλουανού του Αθωνίτου) και στις 31 εκεμβρίου (μνήμη της Οσίας Μελάνης της Ρωμαίας).Τα ευλαβέστερα κειμήλια ενός ορθόδοξου μοναστηριού είνα τα λείψανα των Αγίων της πίστεως και οι Εικόνες της Λατρείας. 

Η Ιστορική εικόνα της Μονής ευρέθη κοντά στην πηγή, όπου υπάρχει το Αγίασμα. Το Αγίασμα είναι μια μεγάλη ευλογία για τους ευλαβείς προσκυνητές και πνευματική ανάσα. Η πηγή βρίσκεται στο χώρο της Μονής.Στην Πανήγυρη της Μονής γίνεται Λιτανεία της Ιεράς Εικόνας και Αρτοκλασία κάθε χρόνο, με χοροστασία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Ηλείας.Με μέριμνα του Μητροπολίτου κ. Γερμανού αναβίωσε η μοναχική παρουσία στην Ιερά Μονή με την παρουσία δύο μοναζουσών μέχρι στιγμής, ενώ το έργο τους υποστηρίζεται από την Ιερά Μητρόπολη.Η Ιερά Εικόνα αποτελεί πηγή ιαμάτων για τους πιστούς, οι οποίοι προστέχουν με πίστη και λαμβάνουν την ίαση.Επίσης υπάρχει ιερά λειψανοθήκη που περιέχει λείψανα οστών και ασκητών μοναχών που έζησαν και εναρέστησαν τον Τριαδικό Θεό. Στην πανήγυρη της Ιεράς Μονής τα Άγια Λείψανα εκτίθενται σε προσκύνημα.Η αρχιτεκτονική μορφή του καθολικού της Ιεράς Μονής έχει υποστεί αλλαγές κατά καιρούς, καθώς υπέστη πολλές καταστροφές. Μόνο το δάπεδο σώζεται στην πρώτη του μορφή, ενώ το υπόλοιπο κτίσμα είναι μεταγενέστερο. Το τέμπλο και η εικονογραφησή του είναι περίπου 200 ετών. 

Η Ιερά Εικόνα πυρπολήθηκε χωρίς να υποστεί ζημιά το 1872, ενώ οι κάτοικοι της Βουλιαγμένης και των γύρω χωριών της περιοχής της Πηνείας δείχνουν με την παρουσία τους την ευλάβεια τους στις Θείες Λειτουργείες και τις Εορτές της Μονής. Η προφορική παράδοση θέλει την ιστορία της Μονής να ξεκινά από τον 12ο και τον 13ο αιώνα, όταν η ορθόδοξη παρουσία στην Ηλεία θα δεχόταν την επίθεση της Φράγκικης επεκτατικότητας και της Καθολικής εκκλησίας η οποία θα προσπαθήσει να επεκτείνει τη δράση της σε όλη την Πελοπόννησο. Στις έξι Αυγούστου η Εκκλησία εορτάζει την ανάμνηση της υπέρλαμπρης Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Σύμφωνα με τους ιερούς Πατέρες, και ιδίως κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, επειδή ο Χριστός προείπε στους Μαθητές Του τα όσα Πάθη επρόκειτο να συμβούν στον Ίδιο, και στη συνέχεια σε αυτούς, θέλησε να τους δυναμώσει την υπάρχουσα πίστη, αφού τα μεν πάθη και ο θάνατός ήταν πράγματα γνώριμα και μάλιστα επώδυνα, ενώ τα αγαθά που τους υποσχόταν πράγματα ελπίδας. Αφού, λοιπόν, τα «άπαντα ... της φρικτής οικονομίας τελέσας θεοπρεπώς», παραλαμβάνει τους προκρίτους των Αποστόλων, τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τον Ιάκωβο, και ανεβαίνει μαζί τους στο όρος Θαβώρ, όπου «μυστικώς της Τριάδος τον τύπον υποδείκνυσι», σύμφωνα με τον υμνογράφο της εορτής.Τότε, όπως μαρτυρούν οι Ευαγγελιστές, το πρόσωπό Του έγινε "έτερο", πιο λαμπερό από τον ήλιο, και τα ενδύματά του κατάλευκα σαν το φως. Εκείνη δε την ώρα εμφανίστηκαν οι Προφήτες Μωυσής και Ηλίας, οι οποιοί και συνωμιλούσαν μαζί Του.  

Ο δε Πέτρος βιώνοντας το θείο αυτό γεγονός, απευθυνόμενος προς τον Ιησού του είπε: «Κύριε, καλόν εστιν ημάς ώδε είναι...». Και ενώ ακόμη ο Πέτρος μιλούσε στον Χριστό, τους κάλυψε φωτογενής νεφέλη. Επί του προκειμένου, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς επισημαίνει ότι οι Μαθητές είχαν την αίσθηση ότι εισήλθαν σε φωτεινή νεφέλη, αφού ο Χριστός, λόγω της υπερβολικής λαμπρότητάς του, κατέστη αόρατος από τους οφθαλμούς τους. Απ' αυτήν την νεφέλη, «ήχος...ανεπέμπετο, θεόκτυπος βεβαιών τό θαύμα, ο Πατήρ γάρ τών φώτων, Ούτός εστιν Υιός ο αγαπητός μου, τοίς Αποστόλοις ανεβόα, ού ακούετε», σημειώνει ο υμνογράφος. Οι δε μαθητές «τήν ακτίνα τού προσώπου .... μή φέροντες … εις γήν κατεβαρύνοντο». Στη συνέχεια, όταν ανασήκωσαν το κεφάλι τους, δεν είδαν κανένα άλλο, παρά μόνο τον Ιησού, ο οποίος τους παρήγγειλε να μην αναφέρουν σε κανένα το γεγονός μέχρι που ο Ίδιος να αναστηθεί εκ των νεκρών.

 ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Ερχόμενος ο επισκέπτης στηον χώρο της Ιεράς Μονής μπορεί να θαυμάσει την ομορφιά της Ηλειακής Γης μέσα από τα ξεχωριστά τοπία της Πηνείας. Βουνά, λόφη, πεδιάδες μέσα στο πράσινο, με μια ποικιλία χλωρίδας που καθηλώνει τον περιηγητή. Στην περιοχή της Βουλιαγμένης, εντός των ορίων ή κοντά σ'αυτήν, υπάρχουν και άλλα αξιοθαύμαστα προσκυνήματα. Καταγράφουμε εδώ μερικά βασικά: 

1.Ιερός Ναός κοιμήσεως Θετόκου στο κέντρο της Βουλιαγμένης. Εδώ βρίσκεται και το κοιμητήριο του χωριού. Πρόκειται για μια περικαλλή και νέα σχετικά εκκλησία που καλύπτει τις λειτουργικές ανάγκες των πιστών. 

2.Άγιος Γεώργιος: βρίσκεται σε κορυφή του λόφου και πανηγυρίζει στη μνήμη του Τροπαιοφόρου Αγίου. Υπήρχε παλιά το έθιμο των αγώνων με την κουλούρα για το νικητή. 

3.Άγιος Δημήτριος 

4.Άγιοι θεόδωροι 

5.Άγιος Αθανάσιος

ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ. ΦΡΑΓΚΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Από το πέρασμα του χρόνου ένα από τα σημαντικά μνημεία της Ηλείας στέκεται αγέρωχο μέσα στη φθορά του χρόνου. Σχεδόν 8 αιώνες στέκεται επιβλητική στα μάτια των περαστικών, ο ναός της Αγίας Σοφίας στην Ανδραβίδα.800 χρόνια ιστορίας, μύθων και θρύλων...Οι Φράγκοι εισέβαλαν στην Πελοπόννησο στις αρχές του 13ου αιώνα. Συγκεκριμένα το 1204 μΧ, ο Γάλλος σταυροφόρος Γοδοφρείδος Α΄, μαζί με τον φίλο του και συναγωνιστή Γουλιέλμο Σαμπλίτην, επιχείρησαν να καταλάβουν την Πελοπόννησο, θέλοντας να προλάβουν τον άρχοντα του Ναυπλίου Βονιφάτιο. Οι δύο Γάλλοι συνεπικουρούμενοι από 120 ιππότες κατέλαβαν την Αχαΐα, κατόπιν την Πάτρα και ακολούθως έφτασαν στον Ηλειακό κάμπο. 

Η πόλη της Ανδραβίδας , πριν ακόμα καταληφθεί από τους Φράγκους, ήταν η μεγαλύτερη πόλη της περιοχής, στην οποία βρισκόταν και η έδρα του Βυζαντινού διοικητή. Η στρατηγική της θέση, σύμφωνα με τον καθηγητή Antoine Bon οφειλόταν κυρίως στο ότι ήταν μακριά από την θάλασσα, γεγονός που την προστάτευε από τους πειρατές, μακριά από τις ορεινές περιοχές, ώστε να μην κινδυνεύει από του ορεσίβιους, και ότι μπορούσε να αναπτυχθεί σε επίπεδο χώρο. Η πόλη κατελήφθη από τον Γοδοφρείδο Α’ Βιλλεαρδουίνο, χωρίς αντίσταση από του κατοίκους και σε σύντομο χρονικό διάστημα έγινε η πρωτεύουσα του Πριγκιπάτου της Αχαΐας. 

Μόλις οι Φράγκοι εδραίωσαν την θέση τους στην Πελοπόννησο, έβαλαν σε εφαρμογή το εκπολιτιστικό έργο τους που ανάμεσα σε άλλα περιλάμβανε το χτίσιμο εκκλησιών, κάστρων και διαφόρων άλλων οικοδομημάτων, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να μεταλαμπαδεύσουν τον πολιτισμό τους και να κάνουν επίδειξη της παντοδυναμίας τους. Ο ναός της Αγίας Σοφίας χτίστηκε από τον Γοδοφρείδο και ήταν η μεγαλοπρεπέστατη εκκλησία στον Ελλαδικό χώρο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουμε δεν χρησιμοποιούταν μόνο ως χώρος απόδοσης τιμής και λατρείας στον θεό, αλλά εκτός των άλλων σε αυτήν συνεδρίαζαν ο πρίγκιπας και οι βαρόνοι και έπαιρναν σημαντικές αποφάσεις. Άνηκε στους ομινικανούς Αδελφούς και εκεί συνεδρίαζε η «Υψηλή ή Μεγάλη Κούρτη» που οι αποφάσεις της είχαν όχι μόνο συμβουλευτικό αλλά και δικαστικό χαρακτήρα. 

Σύμφωνα με τον Γιάννη Αναπλιώτη στο βιβλίο του «Στα χρόνια της Κουγκέστας» ανάμεσα στα θέματα που συζητούσε η «Μεγάλη Κούρτη» - μεγάλο συμβούλιο - ήταν η επιλογή για ορισμένους χώρους κυνηγιού, για φιλονικίες ανάμεσα σε ιππότες αλλά και οι οικονομικές διαφορές ανάμεσα σε βαρόνους. Κατά την Φραγκοκρατία η Ανδραβίδα είχε χαρακτηριστεί η πόλη των εκκλησιών. Ωστόσο μόνο τα ερείπια της Αγίας Σοφίας στέκουν επιβλητικά την ανατολή του 21ου αιώνα στην Ανδραβίδα και μόνο τα ονόματα άλλων δυο εκκλησιών έχουν φτάσει σε εμάς, του Αγίου Ιακώβου και του Αγίου Στεφάνου, χωρίς όμως να έχει εντοπιστεί η θέση τους. 

Ας επανέλθουμε όμως στον επιβλητικό ναό της Αγίας Σοφίας που ένα μικρό μέρος της σώζεται ως σήμερα στο κέντρο της πόλης. Σύμφωνα με τις πηγές που έχουμε το οικοδόμημα είχε μήκος 45,5 μέτρα ενώ το πλάτος του έφτανε τα 19 μέτρα. Το ιερό του, που σώζεται σήμερα έχει τρία διαμερίσματα με το μεσαίο να είναι και το ψηλότερο, που έχει μήκος 5 μέτρα και σχηματίζει ένα όχι κυκλικό θόλο. Η τεχνοτροπία του είναι δυτική και ο ρυθμός γοτθικός ενώ αναφορικά με το ναό αυτό ο καθηγητής κ. Μουτσόπουλος στο βιβλίο του «Φράγκικες Εκκλησίες στην Ελλάδα» αναφέρει «Η μοναδική βυζαντινή ανάμνηση παρουσιάζεται σε μερικά τμήματα της τοιχοποιίας, οπού ανάμεσα σε στρώσεις ψαμμιτικών λιθαριών, συναντάμε μερικά τούβλα. Βυζαντινά τούβλα συναντάμε και στην κατασκευή σταυροθολίων». 

Ο Ανδραβιδαίος Γυμνασιάρχης Οικονομόπουλος, στο βιβλίο του Τάκη όξα «Ηλειακή Γραμματολογία», μας δίνει μια λεπτομερή περιγραφή του τμήματος που έχει σωθεί και ανάμεσα σε άλλα αναφέρει «…προς Β. και Ν. αυτού του κτίσματος υπάρχουν δυο στενά επιμήκη παράθυρα, δυο μέτρα πάνω από το έδαφος… Οι ΒΑ και ΝΑ εξωτερικές γωνίες του ένδον διαμερίσματος, καταλήγουν εις παραστάδας, δηλαδή κίονας τετραγωνικούς κτισμένους, με μεγάλους τετράγωνους λίθους, φτάνοντας μέχρι την στέγη. Εκτός των πέτρινων λίθων, υπάρχουν και λίθοι σκληρότεροι, όχι εγχώριοι, όπως ο μέγας λίθος ο χρησιμοποιούμενος προσωρινώς δια την Αγία Τράπεζα». Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, πολλές φορές οι Τούρκοι προσπάθησαν, χωρίς όμως επιτυχία να μετατρέψουν το ναό σε τζαμί. 

Ο Γάλλος ιστοριογράφος και περιηγητής Φραγκίσκος Πουκεβίλ πέρασε το 1801 από την Ανδραβίδα και στο έργο του «Ταξίδια εις Μωρέαν» αναφέρει «Ο ξεναγός μας ο οποίος μου έδειξε μαρμάρινες κολώνες και κιονόκρανα μου διηγήθηκε ότι οι Τούρκοι της Ανδραβίδας είχαν κάμει μάταιες προσπάθειες δια να μεταμορφώσουν αυτή τη βασιλική εις τζαμί. Θεία χειρ είχε σταθερά ανατρέψει τους μιναρέδες τους και το δάκτυλον του Θεού ήτο τόσον ολοφάνερο, ώστε το ιερόν τοποθετημένον υπό τη προστασία της Θείας Σοφίας είχε μείνει εις την εξουσία των χριστιανών» Ο Ναός της Αγίας Σοφίας παραμένει ορθός στο πέρασμα των αιώνων καθώς είναι ακόμα ανεπηρέαστη η παρουσίας της στην συνείδηση των κατοίκων της περιοχής αλλά και στους τουρίστες που έρχονται να την επισκεφτούν και να την θαυμάσουν από κοντά. Αξίζει να αναφερθεί ότι επισκέπτοντας αυτό το μνημείο είναι μια καλή ευκαιρία να γνωρίσετε την Βόρεια Ηλεία και να ανακαλύψετε τα μυστικά της.

                        
 ΆΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΦΡΑΓΚΟΠΗΔΗΜΑΤΟΣ

Σε μικρή απόσταση από την Αμαλιάδα, βρίσκεται ένα από τα πιο γνωστά Μοναστήρια της Ηλείας, το Φραγκοπήδημα. Αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο, η Μονή οφείλει το επίθετο Φραγκοπήδημα σε έναν Φράγκο πρίγκιπα. Σύμφωνα με τη παράδοση τον τελευταίο κυνηγούσαν Σαρακηνοί πειρατές και ο πρίγκιπας για να ξεφύγει από τους διώκτες του πήδηξε σε μια βαθιά χαράδρα, ζητώντας από τον Άγιο Νικόλαο να τον σώσει. Ο Φράγκος σώθηκε και πιστός στο τάμα του χάρισε στον Άγιο όλη τη γύρω περιοχή. Μετόχι για αρκετά χρόνια της πατριαρχικής σταυροπηγιακής Μονής, Κοιμήσεως Θεοτόκου Χρυσοπηγής, η Μονή Φραγκοπηδήματος γνώρισε μεγάλη ακμή από τον 17ο αιώνα. Ενδεικτική της μεγάλης της ιστορίας, η πλούσια βιβλιοθήκη της όπου φυλάσσονται πολλά βιβλία που χρονολογούνται ήδη από το 16ο αιώνα, εκδόσεων Βιέννης, Βενετίας, Λειψίας, Πετρούπολης, Κωνσταντινούπολης κ.α. Κατά την Επανάσταση η Μονή διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο και μάλιστα αναφέρεται πως οι μοναχοί έλαβαν μέρος στις μάχες κατά του Ιμπραήμ, όπου και διακρίθηκαν για τη τόλμη και το θάρρος τους. Gστόσο μετά την ίδρυση του Ελληνικού κράτους η Μονή πέφτει σταδιακά σε μαρασμό και μετατρέπεται σε μετόχι της Μονής Σκαφιδιάς. Το 1929, με βασιλικό διάταγμα η Μονή αποκτά ξανά την ανεξαρτησία της και μετατρέπεται σε γυναικεία.

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΡΕΜΑΣΤΗΣ

Ανατολικά από το χωριό , δυτικά του χωριού Λάνθι και βόρεια των χωριών Βαρβάσαινα και Κολύρι και σε υψόμετρο 334 μέτρων, βρίσκεται η γυναικεία Ιερά Μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου της Κρεμαστής. Σύμφωνα με την παράδοση, επί τουρκοκρατίας βοσκοί συνήθιζαν να βόσκουν τα ζωντανά τους στην πλαγιά της χαράδρας βορειοανατολικά της Μονής. Κάποιο βράδυ λοιπόν, είδαν στο βάθος του λόγγου φως.! Στην αρχή νόμιζαν ότι ήταν πυγολαμπίδες και δεν έδωσαν σημασία. Όμως το φως εξακολουθούσε να υφίσταται και τα επόμενα βράδια και μάλιστα σταθερό, κάτι που είναι αδύνατον να γίνει από πυγολαμπίδες μιας και αυτά τα έντομα κινούνται συνεχώς .Το φως συνέχισε να υπάρχει και την ημέρα και έτσι οι βοσκοί αποφάσισαν να ερευνήσουν την περιοχή για να μάθουν την προέλευση του παράξενου φωτός.  

Καθώς ξεκίνησαν την έρευνα είδαν ότι πίσω από την πυκνή βλάστηση και τα πανύψηλα δέντρα, υπήρχε απότομος γκρεμός κοφτός σαν μαχαίρι που καθιστούσε την αναρρίχηση αδύνατη. Στον γκρεμό ήταν ένα σπήλαιο μέσα από το οποίο πήγαζε το φως. Για να το προσεγγίσουν αναγκάστηκαν να ΄΄κρεμάσουν΄΄ έναν βοσκό με σχοινί όπου και μπαίνοντας στο σπήλαιο αντίκρισε την Εικόνα της Παναγίας η οποία αιωρούνταν και φεγγοβολούσε το επίμαχο φως χωρίς καμιά προφανή πηγή. Οι βοσκοί γεμάτοι δέος και σεβασμό πήραν την εικόνα και αποφάσισαν να οικοδομήσουν μια εκκλησία προς τιμή της Παναγίας στην κοιλάδα. Όμως τη νύχτα η εικόνα χάθηκε και βρέθηκε το άλλο πρωί να αιωρείται και να ακτινοβολεί το ίδιο φως στο σημείο που πρωτοανακαλύφθηκε.! Κατάλαβαν ότι η εκκλησία έπρεπε κατά επιθυμία της Παναγίας να κτιστεί σε εκείνη τη σπηλιά. Έτσι και έγινε και ονομάστηκε Παναγία Κρεμαστή εξ ‘ αιτίας του τρόπου που βρέθηκε αλλά και γιατί αν δεις από μακριά τη Μονή, είναι σα να κρέμεται από το βράχο. 

Έτος ιδρύσεως της Μονής είναι το 1601 και πριν τη πτώση του ιερού σπηλαίου υπήρχε στην οροφή η επιγραφή : «ΈΡΓΟΝ Ο ΝΑΟΣ ΧΩΡΙΟΥ ΛΑΝΘΙ - ΑΧΆ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2 – ΕΚΤΙΣΕΝ Ο ΤΙΜΙΟΤΑΤΟΣ ΠΑΝΑΓΟΣ ΛΕΠΙΑΣ» Κατά την περίοδο του 1821 η Μονή εξ’ αιτίας της τοποθεσίας της και της δομής της, ευνοούσε την λειτουργία κρυφού σχολείου. Εκεί τα Ελληνόπουλα των γύρω χωριών μάθαιναν τα πρώτα γράμματα και αποκτούσαν τη συνείδηση του Έλληνα.!Έχουν καταγραφεί επίσης συναντήσεις των Ηλείων αρχηγών της Επανάστασης αλλά και του Γέρου του Μωριά, του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.! Από την ίδρυση της Μονής μέχρι το 1933 ήταν ανδρική. Μετά μετετράπει σε γυναικεία επί αρχιερατείας Αντωνίου Πολίτου .Στις 29 Ιουλίου 1976 το ιερό σπήλαιο έπαθε κατολίσθηση. Τα πάντα καλύφθηκαν με χώμα εκτός από την εικόνα της Παναγίας, το ανθοδοχείο και το καντήλι που ήταν αναμμένο ακόμα. Αυτά ήταν ανέπαφα και γύρω παντού χώμα.!!Υπάρχουν αρκετά θαύματα καταγεγραμμένα που καταλογίζονται στην Παναγία την Κρεμαστή. Αναφορές και μαρτυρίες για θεραπείες δαιμονισμένων, θαύματα τεκνογονίας, θεραπείες οφθαλμών και θεραπείες ανίατων νοσημάτων. 

Στην Ιερά Μονή Κρεμαστής υπάρχει όπως χαρακτηρίζεται ένα «Μαγικό Πέρασμα» ή «τρύπα». Εκεί οι πιστοί μέχρι σήμερα περνούν τα άρρωστα παιδιά τους για να θεραπευτούν από τις αρρώστιες τους .Η «τρύπα» βρίσκεται δυτικά του Ιερού σπηλαίου και είναι τόσο μικρή που την λένε και μπουντρούμι. Εκεί βαπτίζουν επίσης και τα βρέφη που είναι ταγμένα στην Παναγία την Κρεμαστή .Αυτή η «τρύπα» είναι το μοναδικό φυσικό κοίλωμα που δεν έχει καλυφθεί με μάρμαρο ή τσιμέντο. Κάτι που έχει γίνει αναγκαστικά ακριβώς από επάνω που είναι το ιερό σπήλαιο λόγω των κατολισθήσεων. Μία μοναχή μου είπε χαρακτηριστικά : «Κάθε φορά που βρέχει ή κάνει σεισμό τρέμουμε στην ιδέα.!»Η επένδυση του σπηλαίου πιθανότατα να έχει ακυρώσει σε ένα βαθμό την ενέργεια του και να έχει αυξηθεί η διατηρηθεί η ενέργεια της «τρύπας». Πραγματικά όταν εισέλθει κανείς στο «μαγικό πέρασμα» νιώθει την δροσιά της Γης (Γαίας – Πανγαίας) που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως θετική και αναζωογονητική ή ακόμα και Θαυματουργή ενέργεια!!Προσωπικά όταν μπήκα μέσα αισθάνθηκα να βρίσκομαι κυριολεκτικά στην αγκαλιά της Παναγίας και ένιωσα ελεύθερος και ήρεμος. Η Ιερά Μονή της Παναγίας Κρεμαστής είναι ένας ακόμα ενεργειακός τόπος της Ελληνικής γης, θετικά φορτισμένος.!

 Η Ι.Μ. ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΚΑΦΔΙΩΤΙΣΣΑΣ

Η Ι.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Σκαφιδιώτισσας βρίσκεται κοντά στην θάλασσα, παράπλευρα και κοντά στις εκβολές του ποταμού Ιάρδανου σε απόσταση 10 χλμ. από τον Πύργο. Σύμφωνα με μία παράδοση, οφείλει το όνομά της στην εικόνα της Παναγίας που βρέθηκε τον 7ο αιώνα σε μία σκάφη στην θάλασσα από πιστούς, οι οποίοι την μετέφεραν στον ναό που έκτισαν. Άλλη εκδοχή αποδίδει το όνομα στην Αρχαία Φεία που βρισκόταν στην περιοχή αυτή και μια τρίτη στα σκαφίδια που έφτιαχναν ντόπιοι τεχνίτες από τα δέντρα του δάσους. Η μονή χτίστηκε γύρω από τον ναό τον 10ο αιώνα, ενώ στα χρόνια της ενετοκρατίας προστέθηκαν οι εντυπωσιακοί μεσαιωνικοί πύργοι. 

Κατά την διάρκεια της Α' και Β' Τουρκοκρατίας το μοναστήρι ερημώθηκε. Στην επανάσταση λειτούργησε ως κέντρο του αγώνα. Το 1826 ο Ιμπραήμ επικράτησε στις μάχες που έγιναν στον χώρο του και το πυρπόλησε. Νέες καταστροφές προκλήθηκαν από τον σεισμό του 1886.Το 1970 μετατράπηκε σε γυναικεία μονή και από τότε άρχισαν εκ νέου εργασίες συντήρησης και επισκευής. Σήμερα έχει 5 μοναχές με ηγουμένη την Μοναχή Μακαρία Αναστασοπούλου. Στο χώρο του μοναστηριού λειτουργεί μουσείο με αξιόλογα κειμήλια, σκεύη και χειρόγραφα που διασώθηκαν παρά τις τόσες καταστροφές. Πρόσβαση: Από την Ε.Ο. Πύργου Πατρών στρίβουμε δεξιά στην διασταύρωση Λαστεΐκων προς Αγ. Ιωάννη. Στη συνέχεια ακολουθούμε το δρόμο προς Σκουροχώρι. Εκεί συναντούμε διασταύρωση προς Σκαφιδιά. Στο ύψος του χωριού, δεξιά, βρίσκεται το μοναστήρι.

Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΡΑΓΚΑΒΙΛΑΣ

Αφιερωμένη στο όνομα της Παναγίας είναι ένα από τα διασημότερα μνημεία της χριστιανικής αρχιτεκτονικής στην Ηλεία. Ο ναός της Φραγκαβίλλας, μόλις ενάμισι χιλιόμετρο περίπου νοτιοανατολικά της Αμαλιάδας είναι χτισμένος πάνω σε ωραίο κι αρκετά μεγάλο πλάτωμα, διαφοροποιημένο από το χρόνο, γεμάτο πράσινο που προσδίδει ακόμη περισσότερη ομορφιά. Τρία χιλιόμετρα έξω από τη πόλη της Αμαλιάδας, βρίσκεται ένα από τα σπουδαιότερα βυζαντινά μνημεία της Ηλείας, το ονομαστό Μοναστήρι της Παναγίας της Φραγκαβίλλας. Χτισμένο τον 12ο αιώνα σε ένα κατάφυτο λόφο, δεν μπορεί παρά να νιώσει δέος ο επισκέπτης καθώς διασχίζει το πλακόστρωτο διάδρομο και αντικρίζει το βυζαντινό Ναό της Παναγίας. Η ονομασία του προέρχεται από τη εποχή της Φραγκοκρατίας. Ένας Φράγκο τιτλούχος οικειοποιούμενος τα κτήματα της Μονής έκτισε εκεί κοντά την έπαυλή του (Villa) και ο ναός μετατράπηκε σε καθολικός. Με την αποχώρηση των Φράγκων, ο ναός έγινε πάλι Ορθόδοξος. Εσωτερικά η Τούρκικη βεβήλωση και η φωτιά έχουν καταστρέψει τις θαυμάσιες τοιχογραφίες του. Οι λίγες όμως που διακρίνονται και η βυζαντινή εικόνα της Παναγίας που έσωσαν οι πιστοί από τις καταστροφές, αποκαλύπτουν όλη τη μεγαλοπρέπεια που είχε κάποτε το Μοναστήρι. 

Ο ρυθμός του ναού είναι σταυροειδής με τρούλο. Η τοιχοποιίες έχουν γίνει με λίθους που πλαισιώνονται με κεραμώσεις (τούβλα) . Εξωτερικά οπως και εσωτερικά σχηματίζει έντονα το σταυρό και η όλη τεχνοτροπία του είναι καθαρά βυζαντινή . Πολλές φορές έχει επίχριστη εξωτερικά αλλά η φυσική και χρονική διαίρεση έχει αποβάλει την αμμοκονία. Είναι μικρός και όχι ψήλος είναι διαστάσεων 8 μέτρα μήκος και 6 μέτρα πλάτος ο σταυρός στην στέγη σχηματίζεται με την διαφορετική πολύστηλη διάταξη σε διαφορικό ύψος. Στο μέσο της στέγης υπάρχει κυκλικός τρούλος όχι πολλή ψηλός με 8 παράθυρα, που είναι κλισμένα τα περισσότερα από της διαφορές επιδιόρθωσης . Με την επιδιόρθωση της στέγης κατά το έτος το 1962 από τον ηπειρώτη μάστορα Αγελαδάρη ανοίχτηκαν τα 4 παράθυρα του τρούλου. Ο Νάρθηκας δεν υπάρχει και δεν γνωρίζουμε, αν ποτέ υπήρξε . Ίχνη πρόναου δεν φαίνονται ακόμα αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί τελείως. Η εικονογραφία όμως της δυτικής στοάς του εσωτερικού ναού, που εκτίνεται από βορά προς νότο, μαρτυρεί ότι ο ναός εκείνος είναι ο πρόναος η εσωνάρθηκας .

                        
Η ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ΑΜΑΛΙΑΔΟΣ

Μισό χιλιόμετρο έξω προς το νότιο μέρος της Αμαλιάδας βρίσκετε στην ωραιότερη τοποθεσία της περιοχής αυτής το μοναστήρι του προφήτη Ηλία. Κτίστηκε μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα. Θεμελιώθηκε το πρώτο 10ημερο του 1925 από τον μητροπολίτη Ηλίας Αντόνιο πολίτη. ημιουργός είναι η άγια ηγουμένη Ευπραξία Λεούτση που χαρακτηρίζετε όχι μόνο για τον άμεμπτο γιο της, αλλά και την πλουσιότατη φιλανθρωπική της δράση. Η μοναχή όταν βρισκόταν σε μονή της Πάρου είδε σε ένα όραμα κάποιον γέρο που προέτρεπε την μοναχή να πάει στην Αμαλιάδα και να ρωτήσει που ήταν η παλιά κατοικία του γέροντα Ηλία και ανέγερε καινούργια. Αποκαλύφτηκε στην άγια ηγουμένη και η εικόνα της τοποθεσίας αυτής περιγραφικά στο όραμα μέχρι λεπτομερούς όπως διευκρίνισε η αγία μονάχη. ιαιστάνθηκε πώς ο γέροντας ήταν προφήτης Ηλίας . 

Ανέκφραστη ήταν η χαρά και η συγκίνηση της αγίας όταν έβλεπε να ζωντανεύουν όσα έχει δει στο όραμα. Εκεί κτίστηκε το νέο εκκλησάκι του προφήτη Ηλία όπου η αγία μοναχή έκανε ένα επίγειο παράδεισο που πρόσφερε χαρά και ανακούφιση σε αμέτρητες ψυχές . Η οικοδομή που έχρησαν το μοναστήρι ήταν οι αδελφοί Νικόλας και Παναγιώτη Λάμπρου. Οι ιερείς που υπηρετήσαν διαδοχικά ήταν : ο Πέτρος Αντωνόπουλος , ο ιερομόναχος θεοδ. Παπαυλαγκούλης, ο Παντελής Θωμόπουλος ο ιερομόναχος Θεόφιλος Ζάμαρης . Οι οικοδομικές εργασίες συμπληρώθηκαν με το χτίσιμο του ξενώνα 1935. Το δεσποτικό χρήστηκε το 1959.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Δημήτριος Χ Αθανασούλης . Μεσαιωνικά εκκλησιάστηκα μνημεία Ηλείας.
2. Παναγιώτης Ανδριόπουλος. Οικιστικά στοιχειά και χριστιανικά μνημεία του ήμου Ηλιδας και Ελισας.
3. Γιωργη Χρ. Γιαννακόπουλου. :ΓΕΝΙ ΤΖΑΜΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΜΠΟΡΟΠΑΝΗΓΥΡΙΣ:.
4. Ανδρέα Μπούτσικα. Η Φραγκοκρατία στην Ηλεία(1205-1428).
5. Γεώργιος Παπανδρέου. Η Ηλεία δια μέσου των αιώνων.
6. Περιοδικό :ΗΛΕΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΟΝΑΙΚΟΣ: Νομαρχία Ηλείας.
7. Περιοδικό: ΗΛΕΙΑ: Νομαρχία Ηλείας.
8.http://www.andravida.gr/index.php/sightseeing/frankishchurchofsaintsofia/history/24-24agiasofiabriefhistory

1ο ΕΠΑΛ ΑΜΑΛΙΑΑΣ
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ:
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΗΛΕΙΑΣ
ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-13 2ο ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ

Ομάδα ερευνητικής εργασίας
1.Παπαδόπουλος Χαράλαμπος
2.Παρασκευόπουλος Γεώργιος
3.Πετρόπουλος Κωνσταντίνος
4.Προύς Αντρέας
5.Ρραπάι Ερτίλ
6.Σάλα Κλέβιν
7.Σαμαράς Γεώργιος
8.Στέργιος Άγγελος
9.Στουφής Ηλίας
10.Τεμπονέρας Νίκος
11.Τριανταφυλλόπουλος Νίκος
12.Τσακοπιάκος ημήτρης
13.Τσακοπιάκος Κωνσταντίνος
14.Χριστογιώργος Γιάννης
15.Χριστοδουλόπουλος Χρήστος
16.Χρυσανθόπουλος Γιώργος
17.Χρυσανθοπούλου Σωτηρία
Επιβλέποντες Εκπαιδευτικοί:
Ξύδης Παναγιώτης ΠΕ14
Παπαδόπουλος Πέτρος ΠΕ01

πηγή :  1ο ΕΠΑΛ Αμαλιάδας


+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...