/*--

Σάββατο, 2 Μαΐου 2015

Ἡ πνευματική ζωή ὡς θέμα ἀγωγῆς

Ἕνα ἀπό τά βασικότερα θέματα τῆς Ὀρθόδοξης χριστιανικῆς ἀγωγῆς εἶναι ἡ ἐπισήμανση, ἡ ἀνάδειξη καί ἡ πρόσκληση ὅλων τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας, ἀνεξαρτήτως ἡλικίας, νά ἀκολουθοῦν τό παράδειγμα τῶν ἁγίων στήν καθημερινή τους ζωή. Ἡ ἀξία μίας τέτοιας διαδικασίας ἔχει βαθιές ρίζες στήν ἱστορία τοῦ χριστιανισμοῦ. 

Μέ ἄλλα λόγια, ἤδη ἀπό τά πρῶτα χρόνια ἐμφάνισης καί ἐξάπλωσης τοῦ σωτηριώδους μηνύματος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ στήν Παλαιστίνη, ἐμφανίστηκαν πρῶτα στήν Αἴγυπτο καί τή Συρία καί προοδευτικά καί σέ ἄλλες περιοχές τῆς Μεσογείου καί τῆς Ν. Α. Εὐρώπης ὁμάδες χριστιανῶν πού μοναδικός τους σκοπός ἦταν νά ζοῦν τό βίο πού ἀρέσει στό Θεό, ἐμφορούμενοι ἀπό ἀξίες καί ἀρετές τίς ὁποῖες ὁ ἴδιος ὁ σαρκωθείς Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ πρόβαλε καί ἀκολούθησε στήν ἐπίγεια ζωή του. Ὁρισμένες ἀπό τίς ἀξίες καί ἀρετές αὐτές δέν εἶναι ἄλλες ἀπό τήν πνευματικότητα, τήν ἀσκητικότητα, τήν ἀνιδιοτέλεια, τήν αὐτοθυσία, τήν ἀγωνιστικότητα, τήν ἀξιοπρέπεια, τήν εἰλικρίνεια κ.ἄ.

Στήν ἐποχή πού ζοῦμε, ἀλλά καί σέ κάθε ἐποχή, ἡ δυσκολία ἐπισήμανσης, προβολῆς καί ἀνάδειξης τῶν ἀρετῶν αὐτῶν καθίσταται ἰδιαίτερα αἰσθητή. Καί τοῦτο γιατί ἡ προτροπή ἐφαρμογῆς στήν καθημερινή ζωή τοῦ πιστοῦ τῶν ἀρετῶν, πού παραδειγματικά ἀναφέρθηκαν παραπάνω, προσκρούει στήν ἔλλειψη σαφοῦς προσδιορισμοῦ καί καλλιέργειας κατάλληλων κριτηρίων μέ βάση τά ὁποῖα θά μποροῦσε νά ἐπιτευχθεῖ ἡ βίωση αὐτῶν τῶν ἀξιῶν. Οἱ πιστοί κάθε ἡλικίας καί κοινωνικοῦ ὑποβάθρου θά πρέπει νά ἔχουν πειστεῖ ὅτι ἡ ἐφαρμογή τῶν χριστιανικῶν ἀρετῶν τῆς ἀγάπης, τῆς συμπόνοιας, τῆς ἀλληλεγγύης, τῆς αὐτοθυσίας, τῆς ἀξιοπρέπειας, τῆς εἰλικρίνειας κ.λπ. εἶναι ἐφικτή ἀπό ὅλους τούς ἀνθρώπους πού δηλώνουν ὅτι σέβονται καί ἀκολουθοῦν τή διδασκαλία τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Στή διαδιακασία, ἑπομένως, ἐπισήμανσης, ἀνάδειξης καί πρόσκλησης τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας νά τηροῦν αὐτές τίς ἀρετές, θά πρέπει ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική ἀγωγή νά προβάλλει, κατ’ ἐξοχήν, τά παραδείγματα τῶν ἁγίων της. Καί τοῦτο, γιατί οἱ ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας πληροῦν, κατά τόν καλύτερο δυνατό τρόπο, τά κριτήρια καλλιέργειας καί βίωσης τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς. Ἡ βίωση τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς δέν ἐπιτυγχάνεται μέ αὐτόματο καί συναισθηματικά φορτισμένο τρόπο. Στήν ὑπηρεσία τῆς βίωσης τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς τίθεται ὁπωσδήποτε ὁ νοῦς καί ἡ λογική τοῦ ἀνθρώπου. Κριτήριο, ἑπομένως, ἀποδοχῆς τῆς πρόσκλησης πρός τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας νά τηροῦν τίς ἀρετές καί τίς ἀξίες πού πρόβαλε καί ἐνσάρκωσε ὁ Ἰησοῦς Χριστός -καί συνεχίζουν νά πράττουν οἱ ἅγιοι μέσα στήν ἱστορική πορεία τῆς Ἐκκλησίας-, εἶναι ἡ ἐκ μέρους τῶν ἀποδεκτῶν τῆς πρόσκλησης συνειδητοποίηση τῆς σημασίας τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς γιά τή σωτηρία τῆς ψυχῆς καί γιά τήν ὁμαλή συμβίωσή τους μέσα στόν κόσμο.

Στό σημεῖο αὐτό θά πρέπει νά ἐπισημανθεῖ ὅτι ἀνέκαθεν ἡ ὀρθόδοξη χριστιανική πατερική παράδοση καί διδασκαλία πίστευε ὅτι ὁ εὐαγγελικός λόγος μπορεῖ νά πλάσει καί νά διαμορφώσει τήν ἀνθρώπινη ψυχή, σύμφωνα μέ τόν ἀρχικό της προορισμό πού εἶναι ἡ θέωση. Στήν περίπτωση αὐτή ἡ πατερική παράδοση οὐδέποτε ἀρνήθηκε τήν ἀξία τῆς λογικῆς καί τοῦ νοῦ. Τή δύναμη καί τήν ἀξία τοῦ ἀνθρώπινου νοῦ ἐναργέστατα περιγράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης στό «Περί κατασκευῆς τοῦ ἀνθρώπου» ἔργο του. Μεταξύ τῶν ἄλλων, ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης ἀναφέρει καί τά ἑξῆς: 

«Μία γάρ τίς ἐστι δύναμις, αὐτός ὁ ἐγκείμενος νοῦς, ὁ δι᾽ ἑκάστου τῶν αἰσθητηρίων διεξιών καί τῶν ὄντων ἐπιδρασσόμενος. Οὗτος θεωρεῖ διά τῶν ὀφθαλμῶν τό φαινόμενον· οὗτος συνιεῖ διά τῆς ἀκοῆς τό λεγόμενον, ἀγαπᾷ τε τό κατευθύμιον, καί τό μή καθ᾽ ἡδονήν ἀποστρέφεται, καί τῇ χειρί χρῆται πρός ὅ,τι βούλεται, κρατῶν δι᾽ αὐτῆς καί ἀπωθούμενος ἅπερ ἄν λυσιτελεῖν κρίνῃ, τῇ τοῦ ὀργάνου συνεργίᾳ εἰς τοῦτο συγχρώμενος»1.

Οἱ ἀποδιδόμενες στόν μεγάλο ἀσκητή τῆς αἰγυπτιακῆς ἐρήμου Μέγα Ἀντώνιο «Παραινέσεις περί ἤθους ἀνθρώπων καί χρηστῆς πολιτείας», ἀναφέρουν: «Καταχρηστικά λέμε τούς ἀνθρώπους λογικούς. Δέν εἶναι λογικοί ὅσοι ἔμαθαν ἀπ’ ἔξω τίς διδασκαλίες καί τά βιβλία τῶν παλιῶν σοφῶν, μά ὅσοι ἔχουν ἔλλογη ψυχή –ἐκεῖνοι πού μποροῦν νά ξεχωρίσουν τό καλό ἀπό τό κακό… Ὁ λογικός ἄνθρωπος αὐτοελέγχεται καί δοκιμάζει ὅσα εἶναι σωστά καί τόν συμφέρουν, ποιά τρέφουν καί ὠφελοῦν τήν ψυχή, ποιά τῆς εἶναι ξένα. Ἔτσι ἀπογεύγει τά ξένα σώματα πού τόν βλάπτουν καί τόν χωρίζουν ἀπό τήν ἀθανασία… Ὅταν ἀληθινά μᾶς συντροφεύει ἡ λογική, ἀξίζει νά μᾶς λένε ἀνθρώπους. Ὅταν ὅμως μᾶς ἀπολείπει, ξεχωρίζουμε ἀπό τά ζῶα μόνο στή φύση καί στή σωματική διάπλαση.

Ἄς ἀναγνωρίσει λοιπόν ὁ ἄνθρωπος ὁ μυαλωμένος ὅτι εἶναι ἀθάνατος καί θά μισήσει κάθε αἰσχρή ἐπιθυμία, πού φέρνει στούς ἀνθρώπους τό θάνατο»2. Αὐτό ἀκριβῶς εἶναι ἐκεῖνο πού ἀποσιωπᾶται ἀπό πολλούς παιδαγωγούς στήν προσπάθειά τους, τά τελευταῖα χρόνια, ν’ ἀναλύσουν τήν ἔννοια παιδεία/μόρφωση καί νά τήν προσαρμόσουν στούς σύγχρονους καιρούς. Ἀποσιωπᾶται, δηλαδή, ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι «ἀθάνατος», κατά τήν ἔκφραση τῶν «Παραινέσεων» τοῦ Μ. Ἀντωνίου, ὄχι γιατί μπορεῖ μέ τή λογική του νά λύσει ὅλα του τά προβλήματα μέ ἐπιτυχία, ἀλλ’ ἐπειδή ἔχει τό χάρισμα καί τή δυνατότητα ν’ ἀναφέρεται, νά ἐξαρτᾶται καί νά προσβλέπει στήν ὕψιστη σωτηριολογική πραγματικότητα, πού εἶναι ὁ Θεός. Αὐτό τό χάρισμα τοῦ δίνει ἄπειρες λύσεις σέ πολλά ἀδιέξοδα πού δημιουργοῦνται τόσο σέ προσωπικό ὅσο καί κοινωνικό ἐπίπεδο. Καί αὐτό, γιατί χωρίς ὁ ἄνθρωπος νά καταπνίγει τή λογική του, ζητᾶ τή βοήθεια καί συμπαράσταση τῆς χάρης τοῦ Θεοῦ γιά τή λύση τῶν προσωπικῶν καί κοινωνικῶν ἀδιεξόδων. Στό καθημερινό δράμα τῆς ἀνθρώπινης ἁμαρτίας καί πτώσης χρειάζεται ἡ διαρκής ὑπενθύμιση ὅτι ἡ πεπερασμένη μας φύση ζωοποιεῖται μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ καί ὁδηγεῖται στήν ἕνωση μέ Αὐτόν.

Γιά τόν πιστό χριστιανό, προκειμένου νά πραγματοποιηθεῖ ἡ ἕνωσή του μέ τό Θεό, εἶναι ἀπαραίτητο νά ζήσει «τήν καλή κι ἐνάρετη ζωή πού ἀρέσει στό Θεό»3 καί πού μας τήν ὑπέδειξε ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. Ἡ ἐνάρετη ἐν Χριστῷ ζωή διατηρεῖται καί ἐνισχύεται μέ τήν «οἰκείωση τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ στήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου», κατά τήν ἔννοια τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ὅπως αὐτή διατυπώνεται στό «Περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» ἔργο του. Ἡ οἰκείωση αὐτή τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐπιτυγχάνεται ὅταν ὁ ἄνθρωπος συνειδητοποιήσει τήν ὑποδούλωσή του στά σωματικά πάθη, μετανοήσει καί καθαρθεῖ ἀπ’ αὐτά. «Οὕτως ἐστί μόνως προσεγγίσαι τῷ Παρακλήτῳ» τονίζει ὁ Μ. Βασίλειος. Καί τότε τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος θά εἶναι σπουδαῖα καί ποικίλα4.

Ἡ ὑποχρέωση τῆς διαρκοῦς καί συστηματικῆς ὑπενθύμισης ὅτι εἶναι δυνατόν νά θεοποιηθεῖ ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδή ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ «ἐνηνθρώπησεν…καί αὐτός ὑπέμεινε τήν παρ᾽ ἀνθρώπων ὕβριν, ἵνα ἡμεῖς ἀθανασίαν κληρονομήσωμεν» ἀποτελεῖ τή δική μας, ὡς ὀρθοδόξων χριστιανῶν παιδαγωγῶν, σημαντική συμβολή στή σημερινή κοσμική περί παιδείας/μόρφωσης ἀντίληψη. Μία τέτοια ὑπενθύμιση, πού στηρίζεται στήν ἐν Χριστῷ ζωή, τίς προϋποθέσεις τῆς ὁποίας ἀκροθιγῶς ἀναφέραμε παραπάνω, θά βοηθήσει τό σημερινό ἄνθρωπο νά ἐνδιαφερθεῖ περισσότερο γιά τήν πνευματική καί προσωπική κατάστασή του ὑπό τό φῶς τῆς εὐαγγελικῆς καί πατερικῆς θεολογίας καί παράδοσης.

Ἡ συστηματική προβολή καί ἐνσωμάτωση στό ἔργο τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς ἀγωγῆς τοῦ ὁρισμοῦ καί τῆς καλλιέργειας κριτηρίων ἐπιλογῆς καβίωσης τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς θά ὁδηγήσει τό σημερινό ἄνθρωπο σέ μία ἄλλη θεώρηση τοῦ ἑαυτοῦ, τοῦ πλησίον καί γενικότερα τῶν δομῶν τῆς κοινωνίας μέσα στήν ὁποία ζεῖ. Τό ἄγχος καί οἱ διάφορες ἐνοχές τοῦ ἀνθρώπου γιά μία προσωπική, κοινωνική, καί παραγωγική-οἰκονομική δημιουργία καί ἐξέλιξη θά ὁδηγηθοῦν σέ γόνιμες διεξόδους μέ τή βοήθεια τῆς πίστης στήν κοινωνία τῆς χάριτος, τῆς ἀγάπης καί τῆς ἐλπίδας τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ. Τό παράδειγμα τῶν ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας, καθόλη τή διάρκεια τῆς ἱστορικῆς της πορείας, εἶναι καθοριστικό γιά τήν ἐπίτευξη ἑνός τέτοιου σκοποῦ.

Ἀπό τά λεχθέντα γίνεται φανερό, γιατί ἡ ἐκ μέρους τῆς ὀρθόδοξης χριστιανικῆς ἀγωγῆς συστηματική πρόσκληση ὅλων τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας, ἀνεξαρτήτως ἡλικίας, νά συνειδητοποιήσουν τή σημασία καί τό παράδειγμα τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς τῶν ἁγίων, ἀποτελεῖ οὐσιαστικό κίνητρο στήν κατανόηση τῆς ἀξίας καί τῆς βίωσης τῶν χριστιανικῶν ἀρετῶν στήν καθημερινή ζωή τῶν πιστῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας! Χωρίς ἀμφιβολία, ὁ ὑπογράφων εἶναι πεπεισμένος ὅτι μία παιδαγωγική διαδικασία, πού θά προβάλλει τή ζωή τῶν ἁγίων μέ συστηματικό καί μορφωτικά ἀφομοιώσιμο καί ἑλκυστικό τρόπο, θά ἐνδυναμώσει καί θά προωθήσει ἀποτελεσματικά τή σημασία καί τήν ἀξία τῆς χριστιανικῆς πνευματικῆς ζωῆς σέ ὅλα τά ἐπίπεδα τῆς προσωπικῆς καί κοινωνικῆς ζωῆς τῶν πιστῶν τῆς Ἐκκλησίας. Μέ ἄλλα λόγια, ἡ παιδαγωγική αὐτή διαδικασία θά συμβάλει ὥστε ἡ χριστιανική πνευματικότητα νά καταστεῖ προσβάσιμη καί ἐπιθυμητή σέ ὅσους καί ὅσες εἰλικρινά ἐνδιαφέρονται γιά μία οὐσιαστική καί ἐφικτή πρόταση σωτηρίας καί μεταμόρφωσης τοῦ ἑαυτοῦ καί τῆς κοινωνίας.

Σημειώσεις

1. Γρηγορίου Νύσσης, Ἅπαντα τά ἔργα, 5, Ἑρμηνευτικά Α´, εἰσαγωγή, μετάφραση, σχόλια Π. Κ. Χρήστου, Ἕλληνες Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας (ΕΠΕ), Ἐκδοτικός Οἶκος Ε. Μερετάκη «Τό Βυζάντιον». Πατερικαί Ἐκδόσεις «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς», Θεσσαλονίκη, 1987, σ. 42.
2. Ἁγίου Ἀντωνίου τοῦ Μεγάλου, «Παραινέσεις περί ἤθους ἀνθρώπων καί χρηστῆς πολιτείας», ἀπόδοση Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, στό Κ. Ε. Τσιρόπουλος (Δ/ντής), Χριστιανικόν Συμπόσιον. Ἐτησία ἔκδοσις χριστιανικοῦ στοχασμοῦ καί τέχνης, Βιβλιοπωλεῖον τῆς «Ἑστίας» Ι. Δ. Κολλάρου καί Σίας Α.Ε., Ἀθῆναι 1967, σ. 9-11.

3. Ὅ. π.

4. Μεγάλου Βασιλείου, Περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος πρός τόν ἐν ἁγίοις Ἀμφιλόχιον Ἐπίσκοπον Ἰκονίου, Θ΄, ΒΕΠΕΣ, 52, σ. 249-250.

Ἐμμανουήλ Π. Περσελῆ,
Τακτ. Καθηγητῆ Θεολογικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν

πηγή :  Η ΟΔΟΣ
ΤETΡAΜΗΝΙΑΙΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΔΙΔΑΧΗΣ
ΕΚΔΟΣΗ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΡΟΔΟΥ

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...