/*--

Σάββατο, 28 Νοεμβρίου 2015

Ο “ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ” ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ

Η Εκκλησία τού Χριστού στην ιστορική της πορεία συνάντησε πολλούς πολέμιους, αλλά η Χάρις τού Θεού σε κάθε πολεμική, έστελλε και τους κατάλληλους θρησκευτικούς Ηγέτες, για να υπερασπιστούν τις ουράνιες αλήθειές Της και να κρατήσουν την πίστη μας αμόλυντη από οποιεσδήποτε ξενόφερτες δοξασίες. Μια τέτοια εκκλησιαστική μορφή είναι η «επαναστατική» προσωπικότητα του Γρηγορίου τού Παλαμά, τον οποίο η Εκκλησία μας ανέδειξε και Άγιο.

 Η ιστορική διαδρομή του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, που το επίσημο εορτολόγιο της Εκκλησίας μας καταγράφει στι 14 Νοεμβρίου και στη Β΄ Κυριακή των νηστειών, διασχίζει τον 14ο αιώνα. Αρχίζει από επιφανή οικογένεια της Κωνσταντινούπολης, περνά από το Πανεπιστήμιο της Πόλης και σταματά για λίγο στο Αγιώνυμο Όρος. Πυρπολούμενος από θείο ζήλο ντύνει τη ζωή του με την άσκηση και την αναχώρηση, από κάθε τι το εγκόσμιο. Κάνει τα πρώτα βήματα τής μοναχικής του ζωής στον τόπο της αντάμωσης γης και ουρανού, πτώσης και ανάστασης, ανθρώπινου και θείου, εκεί που η αδιάλειπτη προσευχή είναι όρος ζωής και η Παναγία το έχει για περιβόλι Της.

 Επόμενος τόπος πνευματικής ανάπαυσής του, ο και πιο αυστηρός, είναι η Σκήτη του Τιμίου Προδρόμου στη Βέροια έχοντας χειροτονηθεί πρεσβύτερος στη Θεσσαλονίκη. Επιστρέφει στην Αθωνική πολιτεία και συνεχίζει περισσότερη αυστηρή μοναχική ζωή. Τότε ήταν που ξέσπασε και η ησυχαστική έριδα, ως σύγκρουση της ανατολικής παράδοσης με τον σχολαστικισμό της δύσης. Οι Ησυχαστές ονομάστηκαν ακόμα και αιρετικοί από τους πολέμιούς τους. Ο Άγιος Γρηγόριος ανέλαβε γραπτά και προφορικά να πείσει περί του αντιθέτου. Για την πρωτοβουλία του αυτή φυλακίζεται και εξορίζεται. Υποφέρει τα πάντα για τις ιδέες του.

Μετά από διαμάχη δεκαετιών λύνεται το πρόβλημα υπέρ των Ησυχαστών. Αναγνωρίστηκε η επιλογή τους ως ευλογημένη, χριστομίμητη και πλήρως αποδεκτή από τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας. Η λαμπρή και αγωνιστική εκκλησιαστική του ζωή τον αναδεικνύει στο ύπατο αξίωμα της Εκκλησίας μας. Η Χάρις του Θεού τον ανεβίβασε στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο της Θεσσαλονίκης. Μετά και πολλές ταλαιπωρίες, αιχμαλωσίες και κακουχίες φεύγει από τον κόσμο τούτο, οσιακά, σε ηλικία 63 ετών. Μπορεί να περιορίσθηκε η ζωή του Αγίου Γρηγορίου σε συγκεκριμένους χώρους και χρόνους. Οι αγώνες του όμως και οι συγγραφές του νικούν και τον χρόνο και τον χώρο και τη λήθη.

Έρχονται στους καιρούς μας ως συμβολή άριστη στην θεολογική σκέψη και ως παράδειγμα στα πνευματικά μας παλαίσματα. Τα πάντα έχουν ως σκοπό να κατευθύνουν τη ζωή μας στον υπέρ τον χρόνο υπάρχοντα Θεό και να ενταχθούμε στον της Εκκλησίας λειτουργικό-μυστηριακό χρόνο. Είναι χρόνοι που οδηγούν αργά ή γρήγορα στη δικαίωση. Η υπομονή και η αποφασιστικότητα είναι οι δρόμοι που βάδισε ο Άγιος και άλλοι πριν και μετά από εκείνον. Γιατί όχι και εμείς; Η παρέμβασή του στα θεολογικά γράμματα είναι ουσιώδης και διαχρονική.

Πάντα υπάρχουν αυτοί που θα αμφισβητούν τον μοναχισμό, ως μέσο άσκησης και θα τον βλέπουν ως παραίτηση από τα της ζωής. Δεν έμαθαν, ή δεν θέλουν να ξέρουν, ότι η νοερή προσευχή δεν είναι προσωπική υπόθεση μόνο του προσευχόμενου αλλά όλου του εκκλησιαστικού πληρώματος, αφού αφορά και αντανακλά πρώτιστα σ’ αυτό.

Ο ησυχαστής δεν φεύγει για να αποφύγει, αλλά για να βρει τον Θεό, να του ζητήσει το έλεός Του για εκείνον και τους άλλους, για όλους μας. Η θέωση μπορεί να είναι προσωπική του καθενός κατάκτηση, αλλά κρύβει μέσα της και την δύναμη της μεσιτείας, γι’ αυτό άλλωστε προστρέχουμε στους Αγίους μας. Με αντίπαλο τον πονηρό και τους πειρασμούς του πορεύτηκε ο Άγιος. Έμεινε ελεύθερος γνωρίζοντας και διδάσκοντας και αγωνιζόμενος για την αλήθεια. Υπέστη πολλά υπερασπιζόμενος τις ιδέες του γιατί έβλεπε ότι πηγή του πολέμου ήταν η Δύση της εποχής του με τους σκοπούς της. Έτσι έφτασε σε πνευματικά ύψη δυσθεώρητα, θεολόγησε όχι με πρόχειρα και απλά επιχειρήματα, αλλά με έμπνευση Θεία.

Χρειάζεται, κάποιες φορές, να γκρεμίσουμε κατεστημένα, να ταράξουμε λιμνάζοντα νερά, προκειμένου να προχωρήσουμε, να βελτιωθούμε, να σωθούμε. Πρότυπό μας ο Χριστός, σκοπός μας ο Χριστός, αναφορά μας ο Χριστός. Σ’ αντίθετη περίπτωση παρατείνουμε τα χρόνια της παραλυσίας μας. Ίσως και να την χαιρόμαστε, ίσως να την εκμεταλλευόμαστε. Η καθήλωση της ζωής μας στο κρεβάτι της πνευματικής κακομοιριάς στην δήθεν παράδοση, μπορεί να φέρει και κέρδη, αλλ΄ όχι το ζητούμενο. Αν ήταν τέτοιας φιλοσοφίας ο Χριστός δεν θα είχε συναντηθεί και συναναστραφεί με Σαμαρείτιδα και Ζακχαίο. Δεν θα είχε στη συνοδία Του Πέτρο και Ιωάννη. Δεν θα αντάμωνε το γένος μας. Από μακριά και εκ του ασφαλούς θα το καταδίκαζε, θα το έκρινε, θα το καταπόντιζε. Στην καλύτερη των περιπτώσεων θα είχε σχέση μόνο με την άρχουσα πνευματική ή θρησκευτική τάξη των καιρών Του.

Βέβαια η επανάσταση της θεολογίας, που μιλάμε δεν είναι μεν αυτή της ακαδημαϊκής, αλλά και δεν πρέπει να είναι τέτοια που θα ακουμπήσει, κλονίσει, αμφισβητήσει, προσβάλει, τα θέσμια και τα δόγματα, το «πατροπαράδοτο σέβας» δηλαδή. Η θεολογία που γίνεται λόγος εδώ δεν είναι ένα αφηρημένο σύνολο σκέψεων για τον Θεό, χωρίς όρια και όρους. Σ΄ αντίθετη περίπτωση θα ήταν πολύ εύκολο έως και επικίνδυνο να φτάσουμε στην αίρεση και στην εκτροπή. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς έγινε αντικείμενο έντονης συζήτησης για τα καινοφανή που υποστήριζε τότε, άσχετα αν ο χρόνος και η Εκκλησία τον δικαίωσε στη συνέχεια. Με έργα και με άσκηση μίλησε νοερά στον Θεό για τον κόσμο και Τον έκανε οικείο στον κόσμο.

Είναι γνωστή άλλωστε η “παλαμική θεολογία”, όχι ως προσωπική και αυτόνομη διδασκαλία και θεωρία περί Θεού, αλλ΄ ώς απόσταγμα εγκράτειας και θείας φώτισης. Αν ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς έμενε μόνο στα κατά κόσμο πλούτη του και την ευημερία του δεν θα είχαμε την πλούσια συγγραφή του και τους αγώνες του μέχρι τελικής και οριστικής νίκης του αναχωρητισμού. Μη ξεχνάμε και τη «θεολογία» του ληστού στον Γολγοθά. Είδε τον Χριστό, ζήτησε το έλεος Του, θεολόγησε και από την διδασκαλική έδρα του Σταυρού πήγε στον Παράδεισο. Ο Άγιος Γρηγόριος έσπασε την προκατάληψη για τους Ησυχαστές.

Η νοερή προσευχή και η εκούσια απομόνωση δεν είναι πλέον επιλήψιμα και δεν θεωρούνται αντορθόδοξες μέθοδοι. Μπορεί κάποιοι να ταράχθηκαν από το γεγονός της Θείας Ενανθρώπισης, η πλειονότητα όμως τού πονεμένου λαού χάρηκε και ωφελήθηκε. Γι’ αυτό και γνώρισε τη χαρά της θεραπείας και την ευτυχία της σωτηρίας. Πικράθηκαν και απογοητεύτηκαν όσοι ήθελαν τον λαό πνευματικά καθηλωμένο, ανήμπορο, ανέκφραστο, απλό ακροατή των όσων του έλεγαν και του υπόσχονταν. Όταν και όσο ήταν ο λαός παράλυτος, τότε μόνο μπορούσαν να τον χειραγωγήσουν στους δρόμους που αυτοί ήθελαν, άσχετα αν είχαν κατάληξη γκρεμό και απώλεια. Υπήρξε στη δεδομένη στιγμή ο “επαναστάτης” θεολόγος ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο οποίος αναδείχτηκε και έμεινε ως διδάχος ορθόδοξος στους αιώνες.

Ήρθε ο Χριστός όχι ως επισκέπτης της κοινωνίας μας, αλλ’ως Λυτρωτής της. Βρέθηκε το προσωποποιημένο παράδειγμα για να καταπολεμηθεί η εσωστρέφεια των ανθρώπων. Ωρίμασε ο καιρός για να γίνει η επανάσταση και να σπάσουν τα δεσμά, που μας κρατούσαν στάσιμους στην καρέκλα της απογοήτευσης, της αβεβαιότητας, της μοναξιάς. Ο λόγος είναι για την επαναστατική θεολογία. Αν και όταν δημιουργηθούν οι συνθήκες και γίνουμε όλοι θεολόγοι, θα έχουμε δει Θεού πρόσωπο και δεν θα μιλάμε απλά για Εκείνον, αλλά σ’ Εκείνον. Θα έχουμε φωτισθεί με το αγιοπνευματικό φως μέσα από την καθολική ή ατομική προσευχή και τον ανάλογο αγώνα.

Θα έχουμε χαλάσει την κακή στέγη του εαυτού μας και απ’ εκεί θα έχει εισέλθει η θεία έλλαμψη ως ζωογόνος δωρεά Του και θα μας έχει αλλάξει ψυχοσωματικά, ως ανθρώπους και ως παιδιά Του. Η παραμικρή προσπάθεια, και η κάθε θυσία, θα εκτιμηθεί και θα αντιδωρηθεί δεόντως, πλούσια. Το απαιτούμενο των καιρών μας είναι να τολμήσουμε και να επαναστατήσουμε. Ας αποκτήσουμε την τόλμη της αμυγδαλιάς: του δέντρου που σε πείσμα της παγωνιάς του χειμώνα, και όταν όλα γύρω της είναι ξερά και γυμνά, εκείνη ανθίζει. Αυτό την κάνει να όχι μόνο να φαίνεται αλλά και να είναι ξεχωριστή και να ομορφίζει και να διανθίζει τη βαρυχειμωνιά μας.

Το ίδιο καλούμαστε και εμείς να πράξουμε. Με τόλμη ας κάνουμε τον αγώνα μας για να ανθίσουμε με το λουλούδι της συναντίληψης, του οικείου, του φίλου ή του ξένου. Ο κόσμος του 21ου αιώνα θέλει θεολογία που θα του δίνει απαντήσεις στα υπαρξιακά του προβλήματα, σε σχέση με τις κρίσεις που βιώνει, και που θα βρει λύση ή ηθικό στήριγμα στον Θεό και σ΄ όσα έχουν σχέση μ΄ Εκείνον. Θέλει Εκκλησία δυναμική και Θεολογία ζώσα. Να ενεργοποιήσουμε και να απολαύσουμε τον αγιοπνευματικό καρπό. Τότε, όντως θα έχουμε γίνει Θεολόγοι, θα έχουμε δει κατά πρόσωπο τον Χριστό της αγάπης, που σπάει προκαταλήψεις, που θεραπεύει όσα είναι ασθενή και που τα σκοτεινά τα καταυγάζει με το υπερούσιο Φως της Λυτρωτικής Του αγάπης!

ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΧΡΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

πηγή : “ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΑΡΝΑΒΑΣ”
περιοδικὸ τῆς Ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας τῆς Kύπρου.

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...