/*--

Τρίτη, 26 Ιουλίου 2016

῾Η Ἁγία Παρασκευή µέ σκηνές ἀπό τή ζωή καί τό µαρτύριό της


Χρονολόγηση: 1766 
∆ιαστάσεις: 0,93×0,67 
Προέλευση: Ἱ. Ναός Ἁγ. Ἀθανασίου ᾿Εµµ. Παππᾶ 

Μέ τόν κύκλο τῆς ζωῆς τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς τῆς Ρωµαίας στή Χριστιανική τέχνη, πρῶτος ἀσχολήθηκε τόν 18ο αἰῶνα ὁ ∆ιονύσιος ὁ ἐκ Φουρνᾶ, σέ µιά συγκινητική πραγµατικά προσπάθεια καί µᾶς ἔδωσε ἕναν κατάλογο τῶν σκηνῶν τοῦ µαρτυρίου τῆς Ἁγίας. Ἡ Ἁγία Παρασκευή ἑορτάζεται ἀπό τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία στίς 26 Ἰουλίου, ἐνῶ παλαιότερα ἑορταζόταν καί στίς 9 Νοεµβρίου, ἀπό δέ τήν Καθολική Ἐκκλησία στίς 20 καί 6 Μαρτίου, στίς 4 Νοεµβρίου ἤ στίς 25 καί 26 Ἰουλίου. Στό Cerace γιορτάζεται στίς 26 Ἰουλίου καί στό Lecce στίς 5 Μαϊου. Τήν τιµοῦν ἐπίσης στό Acireale, στήν Gala τῆς Σικελίας, καθώς καί στό Ascolo Picene, ὅπου, κατά τήν παράδοση ἀποκεφαλίσθηκε ἐπί Ἀντωνίου τοῦ Πίου (138*161 µ.Χ.), ἀλλά καί σέ µέρη τῆς Ἰταλίας καί Γαλλίας. 

Ἀρκετά ἔχουν γραφεῖ γιά τήν τιµή πού ἀποδόθηκε στήν Ἁγία Παρασκευή ἀπό τούς Ἕλληνες, τούς Ρουµάνους, τούς Σέρβους καί τούς Ρώσους. Τό σηµεῖο πού ἰδιαίτερα πρέπει νά προσεχθεῖ εἶναι ἡ ἄποψη ὁρισµένων ἐρευνητῶν ὅτι ἡ Ἁγία Παρασκευή ἡ Ρωµαία εἶναι φανταστικό πρόσωπο ἤ προσωποποίηση τῆς ἡµέρας τῆς Παρασκευῆς καί συνεπῶς προσωποποίηση τοῦ Πάθους τοῦ Κυρίου, τό ὁποῖο συντελέσθηκε ἡµέρα Παρασκευή. Ἡ ὑπόθεση βασίζεται στό γεγονός ὅτι ἡ Ἁγία παριστάνεται σέ εἰκόνες στήν Κύπρο νά κρατᾶ τήν εἰκόνα τῆς Ἄκρας Ταπείνωσης, «ὁ εἰκονογραφικός αὐτός τύπος εἶναι καθιερωµένος στήν Κύπρο ἀπό τόν 13ο αἰῶνα καί εἰκονίζει τήν προσωποποίηση τῆς ἡµέρας τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς, κατά τήν ὁποία ἡ Ἐκκλησία ἔθετε σέ προσκύνηση τήν εἰκόνα τῆς Ἄκρας Ταπείνωσης» (Παπαγεωργίου, Εικόνες τoς Κύπρου, Λευκωσία 1991, σ. 158), ἤ κάποια ἄλλη εἰκόνα σχετική µέ τό Πάθος τοῦ Κυρίου. 

Ἡ ἄποψη αὐτή ὅµως δέν εὐσταθεῖ ἀπόλυτα καί τά ἐπιχειρήµατα πού προσάγονται ὑπέρ αὐτῆς δέν εἶναι ἀρκετά πειστικά. Ἐπίσης τό γεγονός ὅτι τό ὄνοµα τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς τῆς Ρωµαίας δέν ἀναφέρεται στά παλαιά Μαρτυρολόγια, ἀλλά µόλις στό Σιναϊτικό Συναξάριο τοῦ 9ου*10ου αἰῶνα, δέν ὁδηγεῖ ὁπωσδήποτε στό συµπέρασµα ὅτι ἡ Ἁγία Παρασκευή ἡ Ρωµαία εἶναι φανταστικό πρόσωπο. ∆έν εἶναι τυχαῖο τό γεγονός ὅτι ἀπό τόν 8ο αἰῶνα ἔχει σωθεῖ τό πρῶτο Μαρτύριο τῆς Ἁγίας καί ἀπό τόν 9ο αἰῶνα ὑπάρχει ἡ πρώτη ἴσως ἀπεικόνισή της, πού βρίσκεται στό χειρόγραφο πού προαναφέραµε (Paris. gr. 510, f. 285 τοῦ 880 µ.Χ.). Ἀκριβῶς τόν αἰῶνα αὐτό ὁ Ἰωσήφ ὁ ὑµνογράφος (840*883 µ.Χ.) συνέταξε ἰδιαίτερο κανόνα πρός τιµήν τῆς Ἁγίας. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Ἁγία Παρασκευή ὄχι µόνο ἐτιµᾶτο ἀπό τόν 9ο αἰῶνα, ἀλλά καί ὅτι ὑπῆρχε γι’ αὐτήν γραπτό Μαρτύριο*Βίος ἀπό προγενέστερη ἐποχή. 

Στήν εἰκόνα πού περιγράφουµε, ἡ Ἁγία Ὁσιοµάρτυς Παρασκευή παριστάνεται  στή µεγάλη κεντρική εἰκόνα ὁλόσωµη, ὄρθια, κατ’ ἐνώπιον, σέ ἀνοιχτή καί ἄνετη στάση. Τά χέρια της εἶναι ἀνοιχτά στό ἴδιο ὕψος. Μέ τό δεξί της χέρι φαίνεται ὅτι κρατοῦσε τόν σταυρό (ἀλλά ὑπάρχει χρωµατική ἀπώλεια), ἐνῶ µέ τό ἀριστερό κρατεῖ κλειστό κώδικα. Φορεῖ κόκκινο σκοῦρο µαφόριο µέ µαύρους ποταµούς καί ἀνοιχτό ρόζ χιτῶνα µέ κοκκινωπές πτυχώσεις. Τά φωτίσµατα στό µαφόριο καί τόν χιτῶνα δέν ἔχουν ξεκάθαρους χρωµατικούς τόνους καί γεωµετρική µορφή, ἀλλά ἀποδίδονται µέ ἁδρές πινελιές καί ὁµαλές χρωµατικές διαβαθµίσεις. ∆ύο Ἄγγελοι πάνω στόν χρυσό κάµπο στέφουν τήν Ἁγία πού πατᾶ σέ καφέ ὑποπόδιο. Ἡ παράσταση περιβάλλεται µέχρι τή µέση ἀπό τό ἔδαφος, τό ὁποῖο σχηµατοποιεῖται µέ µικρούς ρόµβους πράσινους καί κόκκινους καί ἀπό τή µέση καί ἄνω ἀπό τόν χρυσό κάµπο πού ἀπολήγει σέ τόξο µέ ἀνοιχτό κόκκινο χρῶµα στίς γωνίες.

 Ἡ Ἁγία Παρασκευή περιβάλλεται τιµητικά ἀπό δύο κάθετες καί δύο ὁριζόντιες ζῶνες στόν ἑνιαῖο, διακοπτόµενο ἀπό ἀνθέµια στίς γωνίες, χρυσό κάµπο. Εἰκονίζονται σέ µικρή κλίµακα καί σέ µετάλλια, σκηνές τῶν θαυµάτων καί τῶν µαρτυρίων τῆς Ἁγίας. Ἡ εἰκονογραφική ἀνάλυση τῶν παραστάσεων στηρίζεται ἀποκλειστικά καί µόνο στά βυζαντινά µνηµεῖα, ὁ κατάλογος τῶν ὁποίων πιστεύουµε ὅτι εἶναι ἐξαντλητικός, ἀλλά καί στά µεταβυζαντινά µνηµεῖα, ὁ κατάλογος τῶν ὁποίων δέν εἶναι ἐξαντλητικός, ἀλλά µπορεῖ νά χαρακτηρισθεῖ ἐνδεικτικός. Ἡ σειρά τῶν 16 παραστάσεων στήν εἰκόνα µας δέν ἔχει χρονική συνέπεια· γιά τό λόγο αὐτό θά ἀρχίσουµε τήν περιγραφή ἀπό τήν πρώτη παράσταση τῆς ἐπάνω ἀριστερῆς γωνίας καί περιτρέχοντας τό ἐξωτερικό παραλληλόγραµµο θά φθάσουµε στήν 16η. Ὁ ∆ιονύσιος ἀναφέρει µόνο ἑπτά Μαρτύρια καί θαύµατα, συγκεκριµένα:


 Τά µαρτύρια αὐτά περιέχονται καί στή συγκεκριµένη εἰκόνα, ἀλλά ὁ ζωγράφος της προτίµησε νά ἐµπλουτίσει τίς παραστάσεις προσθέτοντας καί ἄλλα ἐπεισόδια τοῦ Μαρτυρίου πού ὑπέστη ἡ Ἁγία. 

1. Ἡ Ἁγία διαλέγεται µέ τόν βασιλέα Ἀντώνιο (τά Μαρτύρια*Βίοι δίνουν ἰδιαίτερη ἔµφαση στό διάλογο τῆς Ἁγίας µέ τούς τρεῖς βασιλεῖς*ἄρχοντες, Ἀντώνιο ἤ Ἀντωνῖνο, Ἀνθέµιο ἤ Θεότιµο, καί Ἀσκληπιό ἤ Ταράσιο). 

2. ∆έχεται πυρακτωµένη περικεφαλαία «κασίδα» στήν κεφαλή. Εἶναι τό πρῶτο µαρτύριο πού ὑπέστη ἡ Ἁγία. Σῴζεται εἰκονιζόµενο µόνο σέ τρία µνηµεῖα µέ τόν κύκλο τῆς ζωῆς της, στή Γαλύφα Πεδιάδος στήν Κρήτη, στό παρεκκλήσιο τοῦ Ἁγ. Κωνσταντίνου Ἀχρίδος καί στήν Ἐπισκοπή Πεδιάδος Κρήτης. 

3. ∆ιαλέγεται µέ τόν βασιλέα. 

4. Ὁ Ἀντώνιος διατάσσει τή φυλάκισή της. Τό θέµα αὐτό δέν σῴζεται σέ ἄλλα βυζαντινά ἤ µεταβυζαντινά µνηµεῖα πού εἰκονίζουν τόν κύκλο τῆς ζωῆς τῆς Ἁγίας. Εἶχε ὅµως εἰκονισθεῖ στόν κύκλο τῆς ζωῆς τοῦ Ἁγίου ∆ηµητρίου στήν ὁµώνυµη βασιλική τῆς Θεσσαλονίκης. Εἶναι µία συνηθισµένη πράξη στά Μαρτύρια*Βίους ὁ βασιλιάς νά διατάσσει τήν φυλάκιση κάποιου Ἁγίου. 

5. Ἡ Ἁγία κρεµασµένη ἀπό τά µαλλιά, δέχεται τό κάρφωµα σιδερένιων καρφιῶν στά χέρια καί τήν κοπή τῶν µαστῶν της. 

6. Ἡ Ἁγία πατάσσει τόν δράκοντα (στό Μαρτύριο τῆς Ἁγίας, τοῦ Ἰωάννου πρεσβυτέρου Εὐβοίας, µνηµονεύεται ὅτι τήν Ἁγία 

7. Ἡ Ἁγία ρίπτεται στόν λέβητα ἀπό τόν Ἀντώνιο ἤ Ἀντωνῖνο καί τόν Ἀσκληπιό (µία ἀπό τίς δύο ρίψεις τῆς Ἁγίας στόν λέβητα). 

8. Ἡ Ἁγία δέρνεται µέ βούνευρα (ὁρισµένα Μαρτύρια µᾶς πληροφοροῦν ὅτι ἡ Ἁγία τιµωρήθηκε µέ δαρµό ἀπό τόν Ἀντώνιο, ἐντός τοῦ πλαισίου τοῦ δευτέρου βασανιστηρίου). 

9. Ἡ ἀποτοµή τῆς κεφαλῆς τῆς Ἁγίας (ὁ ἀποκεφαλισµός τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς, κατόπιν διαταγῆς τοῦ βασιλέως Ἀσκληπιοῦ, σῴζεται σέ ἐννέα µνηµεῖα ὅπου εἰκονίζεται ὁ κύκλος τῆς ζωῆς της). 

10. Ἡ Ἁγία ὁδηγεῖται στόν ἄρχοντα*βασιλέα Ἀσκληπιό. 

11. Ἡ Κοίµηση τῆς Ἁγίας (ὅλα σχεδόν τά Μαρτύρια*Βίοι τῆς Ἁγίας ἀναφέρουν ὅτι ὁ εὐσεβής χριστιανός Ἄνθιµος, κατ’ ἄλλους Ἀνθιµιανός ἤ Θεότιµος ἤ Τιµόθεος, ἤ ἀνώνυµοι χριστιανοί, ἀφοῦ τύλιξαν τό λείψανο τῆς Ἁγίας σέ καθαρό σεντόνι, τό ἄλειψαν µέ πολύτιµα µύρα καί τό τοποθέτησαν σέ µνηµεῖο σκαλισµένο σέ πέτρα. Ἔκτοτε τελοῦνται πολλά θαύµατα στόν τάφο τῆς Ἁγίας). 

12. Ἡ Ἁγία καταρρίπτει τά εἴδωλα. 

13. Ἡ Ἁγία συνδιαλέγεται µέ τόν βασιλέα. 

14. Ἡ Ἁγία ἄνοιξε τούς ὀφθαλµούς τοῦ βασιλέως Ἀντωνίου καί βαπτίζεται µαζί µέ τήν βασίλισσα (Στά µνηµεῖα Γαλύφα Πεδιάδος καί στόν Ἅγ. Κωνσταντῖνο Ἀχρίδος εἰκονίζονται σχεδόν µέ τόν ἴδιο τρόπο. Οἱ βαπτίσεις γίνονται ἀπό τήν Ἁγία). 

15. Ἡ βάπτιση τοῦ Ἀντωνίου. Ἡ βάπτιση τοῦ βασιλέως Ἀντωνίου στόν λέβητα µέσα στόν ὁποῖο εἶχε ρίξει τήν Ἁγία, ὅπως καί ἡ βάπτιση τοῦ βασιλέως Ἀνθεµίου καί τῶν συντρόφων του, εἰκονίζονται µία φορά µόνο στή Γαλύφα Πεδιάδος. Οἱ βαπτίσεις γίνονται ἀπό τήν ἴδια τήν Ἁγία. 

16. Ἡ Ἁγία ρίπτεται στόν λέβητα καί τυφλώνει τόν βασιλέα Ἀντώνιο. Ἄν µελετήσουµε τό πλῆθος τῶν µνηµείων καί τῶν φορητῶν εἰκόνων ἀφιερωµένων στήν Ἁγία Παρασκευή, θά διαπιστώσουµε ὅτι ἀπεικονίζονται καί ἄλλες πρόσθετες σκηνές, οἱ ὁποῖες εἰκονογραφοῦνται σύµφωνα µέ τίς γραπτές παραδόσεις τοῦ Μαρτυρολογίου, µέ τό ὁποῖο ἀσχολήθηκαν πολλοί µελετητές ἀπό τόν 8ο αἰῶνα καί ὕστερα. Κάτω ἀπό τή βάση τοῦ ὑποποδίου διακρίνεται µεγαλογράµµατη ἀφιερωµατική ἐπιγραφή µισοκατεστραµµένη καί χρονολογία· 

«...ΣΗΣ τόν ∆ΟΥΛΩΝ ΤΟΥ ΘΕΟΥ... ΚΥΡΚΟ...ΘΕΟ∆ΟΣΥ... 1766».

πηγή : 

+

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...